Defensie waarschuwt in het document "Verkenning opkomstplicht" dat Nederland zich moet voorbereiden op een groot militair conflict binnen vijf tot tien jaar. De Russische invasie van Oekraïne, de spanningen in het Midden-Oosten en andere wereldwijde brandhaarden onderstrepen volgens Defensie dat veiligheid niet vanzelfsprekend is.

Nederland beschikt momenteel over een beroepsleger van ruim 42.000 militairen. In tijden van grootschalig conflict is dit aantal echter onvoldoende. Naast het werven van nieuwe rekruten en reservisten onderzoekt Defensie nu de mogelijkheid om dienstplichtigen opnieuw op te roepen.

Hoewel de opkomstplicht sinds 1997 is opgeschort, bestaat de dienstplicht in Nederland nog steeds op papier. Jongens en meisjes van 17 jaar krijgen jaarlijks een brief waarin staat dat ze dienstplichtig zijn. Sinds 2020 geldt de dienstplicht ook voor vrouwen. Tijdens de laatste periode van actieve dienstplicht werden jaarlijks ongeveer 30.000 jonge mensen opgeroepen. Nu onderzoekt Defensie hoe een herinvoering zou kunnen plaatsvinden en welke obstakels overwonnen moeten worden.

Defensie loopt tegen forse uitdagingen aan. De eisen voor beroepsmilitairen, zoals medische en psychologische keuringen, zijn te hoog en ongeschikt voor dienstplichtigen. Om deze groep op te vangen, zijn extra psychologen en een duidelijk beleid voor dienstweigeraars nodig.

Daarnaast kampt de krijgsmacht met een ernstig tekort aan opleidingsfaciliteiten, wapens, munitie en huisvesting. Kazernes moeten worden uitgebreid en gemoderniseerd. Ook ontbreekt het momenteel aan voldoende trainers en instructeurs om dienstplichtigen op te leiden.

Hoewel Nederland nu niet klaar is voor een terugkeer naar de dienstplicht, stelt Defensie dat een herinvoering onvermijdelijk kan zijn als buurlanden overgaan op een vergelijkbaar systeem. Een dergelijke stap zou Nederland dwingen om snel te volgen om regionale veiligheid en samenwerking te waarborgen.