Het tweestatusstelsel onderscheidt twee groepen asielzoekers: zij die persoonlijk gevaar lopen, bijvoorbeeld vanwege hun religie of seksuele geaardheid, en mensen die vluchten voor oorlog of natuurgeweld. De eerste groep krijgt meer rechten en mag in Nederland blijven. De tweede groep, die naar verwachting de meeste asielzoekers omvat, moet terugkeren zodra de situatie in het land van herkomst stabiliseert. Ook krijgen zij in Nederland minder rechten en ondersteuning.

Minister Faber benadrukt dat dit nieuwe stelsel noodzakelijk is om de druk op de asielketen te verlichten. Tegelijkertijd waarschuwt ze dat de uitvoering extra personeel en middelen vraagt. De IND, die al te maken heeft met lange doorlooptijden en achterstanden, zal 120 tot 279 extra medewerkers nodig hebben. Dit alleen al kost jaarlijks minimaal 25 miljoen euro. Daarnaast zijn incidentele kosten, zoals aanpassingen aan interne systemen, nog niet meegerekend.

Het tweestatusstelsel zal ook leiden tot een forse toename van beroepszaken. Minister Faber schat dat 75 procent van de asielzoekers die in de tweede groep wordt ingedeeld, in beroep zal gaan tegen het besluit. Dit zal een extra belasting vormen voor de rechtbanken, die al kampen met een hoge werkdruk. De Raad voor de Rechtspraak is gevraagd om de exacte kosten en gevolgen voor de rechtspraak in kaart te brengen.

Het tweestatusstelsel maakt deel uit van de bredere asielnoodmaatregelenwet die minister Faber wil invoeren. Deze wet ligt momenteel bij de Raad van State ter beoordeling. Na advies en eventuele aanpassingen wordt het wetsvoorstel naar de Tweede Kamer gestuurd. Volgens Faber moet het stelsel bijdragen aan een eerlijker en effectiever asielbeleid, maar erkent ze de uitdagingen in de uitvoering.