Volgens Martien Visser, lector energietransitie aan de Hanzehogeschool Groningen, is ingrijpen noodzakelijk. “Deze zomer stijgt de gasprijs ongekend. Normaal vullen we in die periode goedkoop onze gasvoorraden aan, maar handelaren jagen de prijzen op. De rekening belandt uiteindelijk bij bedrijven en consumenten,” vertelt hij tegenover De Telegraaf.

De overheid heeft volgens Visser te lang vertrouwd op de marktwerking. Dat zagen we eerder in de gascrisis, waar Nederland zich ondanks herhaalde waarschuwingen afhankelijk maakte van Russisch gas. Nu dreigt een herhaling: kolencentrales worden gesloten zonder een haalbaar alternatief. Op momenten dat windmolens en zonnepanelen geen stroom leveren, kan Nederland de vraag niet aan, met als gevolg torenhoge elektriciteitsprijzen.

Energiecrisis treft huishoudens en bedrijven
De gevolgen voor bedrijven zijn desastreus. Door hoge overheidsheffingen betalen Nederlandse ondernemers 40 tot 50 procent meer aan energie dan hun buitenlandse concurrenten. Nederland zakte daardoor op de wereldranglijst van concurrentievermogen: van de vierde plek in 2021 naar plek negen in 2025.

Consultancybureau PwC voorspelt dat de totale energiekosten in Nederland zullen verdubbelen. In 2020 bedroegen deze nog 22 miljard euro, in 2030 stijgt dit naar 43 miljard euro en in 2040 naar 56 miljard euro. De grootste kostenpost? De energietransitie zelf. Windparken, stroomkabels, transformatorhuisjes en batterijopslag brengen gigantische investeringskosten met zich mee.

Huishoudens draaien voor een groot deel op voor deze stijging. PwC berekende dat in 2040 31 miljard euro van de totale energiekosten door particulieren betaald zal worden. Sinds 2017 is de energierekening al met 25 procent gestegen.

De overheid draagt daar flink aan bij: btw en heffingen bepalen één derde van de energiekosten. Tijdens de energiecrisis werd dit nog verzacht door het prijsplafond, maar die regeling is inmiddels geschrapt. Onderzoeksbureau CE Delftvoorspelt dat huishoudens de komende vijf jaar 400 euro extra per jaar kwijt zullen zijn aan energie.

'Kabinet, doe iets!'
Minister Sophie Hermans (Klimaat en Groene Groei) heeft ambtenaren opdracht gegeven om de betaalbaarheid van de energietransitie te onderzoeken. In april moet hierover worden onderhandeld. Ook Tweede Kamerleden uit verschillende partijen pleiten voor een fundamentele herziening van het energiebeleid.

Een heropening van het Groningerveld is voor de meeste Kamerleden onbespreekbaar, maar boringen in de Noordzeelijken wel een optie. Daarnaast pleit zij voor slimme prijsprikkels om energiekosten te verlagen.

Groot tekort aan technici remt transitie
Naast regelgeving en kosten is er nóg een probleem: een chronisch tekort aan technisch personeel. Volgens brancheorganisatie NVDE zijn er tot 2030 al 28.000 extra technici nodig. Op de langere termijn loopt dat op tot 60.000 vacatures, stelt Techniek Nederland.

Het tekort raakt alle sectoren: bouwprojecten lopen vast, bedrijven kunnen niet verduurzamen en energie-infrastructuurprojecten worden vertraagd.

De stijgende energiekosten, bureaucratische obstakels en het tekort aan technici zetten Nederland op een gevaarlijk pad. Als het kabinet niet ingrijpt, dreigt energie voor huishoudens en bedrijven onbetaalbaar te worden. Met oplopende kosten, onzekere gasvoorraden en een falend elektriciteitsnet wordt de vraag steeds urgenter: kan Nederland de energietransitie nog wel aan?