De zaak begon toen in februari 2022 een Britse militair per ongeluk een lijst met tienduizenden namen mailde naar Afghanen. De lijst bevatte gevoelige gegevens over personen die asiel hadden aangevraagd in het Verenigd Koninkrijk, inclusief e-mailadressen en telefoonnummers. Een van de ontvangers dreigde ermee de informatie openbaar te maken op Facebook. Daarmee vreesde men dat de Taliban toegang zou krijgen tot een potentiële 'kill list'.

Volgens het ministerie van Defensie (MoD) liepen mogelijk 100.000 Afghanen gevaar, inclusief familieleden van de betrokkenen. In de rechtbank werd dit omschreven als ‘het spul van nachtmerries’.

Superinjunctie legde alles stil
Om het schandaal geheim te houden, vroeg de regering een superinjunctie aan. Die werd in september 2023 toegekend. Daarmee mocht niemand in de media zelfs maar melden dat er een gerechtelijk verbod was. De rechter, Mr Justice Chamberlain, oordeelde uiteindelijk dat de maatregel ‘de normale mechanismen van democratische verantwoording volledig had stilgelegd’.

In totaal zijn inmiddels 18.500 Afghanen overgebracht naar het Verenigd Koninkrijk. Nog eens 5.400 Afghanen zullen binnenkort volgen. In totaal zullen 23.900 mensen door de regeling naar het VK worden gehaald. De overige Afghanen blijven achter.

Operation Rubific en geheime miljarden
De evacuatie werd intern aangeduid als 'Operation Rubific'. In oktober 2023 werd onder leiding van de toenmalige minister van Financiën, Rachel Reeves, een geheim plan goedgekeurd om tot 7 miljard pond uit te geven aan de opvang van 25.000 Afghanen. De regeling werd in juni 2024 uitgebreid tot 42.500 mensen.

Uit rechtbankdocumenten blijkt dat Reeves samen met vicepremier Angela Rayner in een kabinetscommissie akkoord ging met de plannen. De regering weigerde eerder te bevestigen of de soldaat die verantwoordelijk was voor het lek is gestraft.

Kamerleden en media spreken van schandaal
Oppositieleden zijn woedend over de doofpot. Labour-Kamerlid Tan Dhesi zei tegen The Times: 'Het datalek en de superinjunctie zijn een totale puinhoop en volstrekt onaanvaardbaar.' Hij noemde het 'beschamend' dat Afghanen die de Britse strijdkrachten hielpen nu gevaar lopen.

Defensieminister John Healey gaf namens de regering toe dat hij zich 'diep ongemakkelijk' voelde over de situatie. Hij zei dat de betrokken militair inmiddels 'niet langer dezelfde functie vervult'.

Geheimhouding verergerde de dreiging
Uit een onafhankelijk onderzoek van Paul Rimmer, een gepensioneerd ambtenaar, blijkt dat de superinjunctie de situatie mogelijk erger heeft gemaakt. Door de geheimhouding werd de dataset juist waardevoller voor de Taliban. In sommige gevallen zou de lijst zijn verkocht voor grote bedragen.

Een activiste vertelde aan The Times dat ze 'overtuigd' is dat de Taliban al bezig is met het afwerken van de lijst. Ze vermoedt dat 'tientallen, zo niet honderden' Afghanen zijn mishandeld of vermoord. Deze claim is niet onafhankelijk geverifieerd.

Nog altijd risico op misbruik
De gegevens zijn nog steeds in handen van individuen in onder meer Pakistan. Veel van de betrokken Afghanen werden pas deze week op de hoogte gesteld van het lek. Een aantal van hen beschreef hun situatie als 'hopeloos'.

Sommige mensen op de lijst hadden gediend naast Britse troepen tijdens de oorlog in Afghanistan. Anderen stonden erop omdat ze zich hadden aangemeld voor het Afghaanse beleid voor herhuisvesting en bijstand (Arap).

Kosten lopen in miljarden
De totale kosten van de drie betrokken evacuatieregelingen worden nu geschat op 6 miljard pond. Daarvan is al 2,7 miljard pond uitgegeven. Voor 6.900 Afghanen bedroeg de directe schade van het datalek 850 miljoen pond.

Emily Keaney van de Britse privacywaakhond ICO verklaarde dat 'deze fout nooit meer mag gebeuren', maar kondigde geen sancties aan tegen het ministerie van Defensie. Intussen bereiden circa 1.000 getroffenen wereldwijd een rechtszaak voor tegen de Britse overheid. De verwachte kosten daarvan lopen op tot zeker 250 miljoen pond.