De kwestie draait om een rapport van de Amerikaanse Justitiecommissie, waarin wordt gesproken over Europese druk op platforms om in aanloop naar verkiezingen content te beperken. Nederland wordt daarin expliciet genoemd als één van de landen waar sprake zou zijn geweest van politieke censuur, zoals bij de Tweede Kamerverkiezingen in 2023 en 2025. De Europese Commissie zou platforms “onder druk hebben gezet om voorafgaand aan nationale verkiezingen agressief content te censureren”, aldus het rapport.

Kabinet: geen sprake van censuur
Het kabinet verwerpt die conclusie. “Het kabinet herkent zich niet in de uitspraken die worden gedaan in het rapport,” schrijft minister Pieter Heerma. Volgens hem schrijft de Europese Digital Services Act (DSA) geen censuur voor en staat “de vrijheid van meningsuiting centraal”.

Ook benadrukt het kabinet dat platforms zelf verantwoordelijk blijven voor het beoordelen van content. Overheden zouden geen directe bevoegdheid hebben om berichten te laten verwijderen.

Toch prioritaire meldingen vanuit ministerie
Tegelijk blijkt uit de antwoorden dat er wel degelijk intensief contact was tussen de overheid en sociale mediabedrijven. Het ministerie van Binnenlandse Zaken had afspraken met platforms als X, Meta, TikTok, Google en Snapchat.

Die afspraken hielden in dat meldingen van het ministerie “met prioriteit” werden behandeld. Daarmee kreeg de overheid feitelijk een voorkeurspositie bij het signaleren van content.

Het kabinet benadrukt dat dit geen formele “trusted flagger”-status was onder Europese wetgeving. Die kan alleen door nationale toezichthouders worden toegekend. Maar de praktische uitkomst lijkt vergelijkbaar: meldingen van de overheid kregen voorrang.

Alleen bij risico’s voor verkiezingen
Volgens het kabinet werd deze lijn “met grote terughoudendheid” gebruikt. Meldingen zouden alleen zijn gedaan als de integriteit van verkiezingen in gevaar kwam. Als voorbeeld noemt de minister berichten die kiezers opriepen om een naam bij te schrijven op het stembiljet. Dat zou leiden tot een ongeldige stem. In zo’n geval greep het ministerie in.

Het kabinet stelt nadrukkelijk dat het zich niet bemoeit met politieke standpunten. “Het Ministerie van BZK kijkt niet naar en doet geen uitspraken over verkiezingsbeloften of politieke of maatschappelijke uitingen.”

EU-handboek voor ‘borderline content’
Een ander punt van discussie is een Europees handboek uit 2023. Daarin worden categorieën genoemd zoals “populistische retoriek”, “anti-overheid”-uitingen en politieke satire. Dit kan de indruk wekken dat ook legale politieke meningen onderwerp zijn van moderatie. Het kabinet nuanceert dat beeld. Het gaat volgens de minister om zogenoemde “borderline content”.

“Hoewel borderline content geen strikt illegaal karakter heeft, kan zij de veiligheid van burgers en instituties ernstig ondermijnen,” schrijft Heerma. Tegelijk benadrukt hij dat uitingen zoals satire en kritiek “deel uitmaken van het democratisch debat”.

Overleg met platforms en EU
De antwoorden laten ook zien dat Nederland betrokken was bij overlegstructuren rond online content. Zo was er contact met platforms in aanloop naar verkiezingen en vond er een rondetafel plaats onder leiding van de Autoriteit Consument en Markt (ACM).

Tijdens die bijeenkomst werd gesproken over thema’s als algoritmes, AI-content en de invloed van sociale media op verkiezingen. Volgens het kabinet ging het om kennisuitwisseling en zijn er geen concrete afspraken gemaakt.

Ook stelt de minister dat Nederland niet aanwezig was bij een specifieke “verkiezingsbijeenkomst” met TikTok waar het Amerikaanse rapport naar verwijst. 

De antwoorden van het kabinet roepen tegelijk nieuwe vragen op. Enerzijds wordt gesteld dat er geen sprake is van censuur en dat de vrijheid van meningsuiting centraal staat. Anderzijds erkent de minister dat de overheid directe lijnen had met platforms en meldingen met voorrang werden behandeld.