De wet, die in 2019 werd ingevoerd, maakt het mogelijk om officiële documenten aan te passen op basis van zelfidentificatie. Voorstanders zien dit als een stap vooruit voor individuele vrijheid. Tegenstanders vinden dat de gevolgen onvoldoende zijn onderzocht. Een jurist stelt dat de wet “bijna in het geheim” tot stand kwam, met “nauwelijks inspraak van het publiek”.

Zorgen over kinderen en onderwijs
De kritiek richt zich vooral op jongeren. In scholen wordt het onderwerp steeds vaker besproken. Volgens een docent uit Noord-IJsland krijgen kinderen al op jonge leeftijd te horen dat zij van geslacht kunnen veranderen. Zij zegt: “IJsland is zonder twijfel het meest overgenomen land als het gaat om trans-ideologie.”

Kinderombudsman Salvör Nordal erkent dat het vraagstuk complex is. Zij verwijst naar onderzoek waaruit blijkt dat verschillende groepen kinderen betrokken zijn. “Er was een groep kinderen waarvan ongeveer een derde autisme had, een derde echt trans was en een derde andere problemen had.” Tegelijk benadrukt zij terughoudendheid: “Het is niet mijn rol om dat te beslissen.”

Discussie over vrije meningsuiting
Naast inhoudelijke kritiek groeit ook de zorg over de ruimte voor debat. Activist Eldur Smári Kristinsson wordt onderzocht vanwege uitlatingen op sociale media. Hij zegt: “Ik riskeer twee jaar gevangenisstraf voor het uitspreken van zorgen over de bescherming van kinderen.”

Volgens critici ontstaat er een klimaat waarin afwijkende meningen moeilijker worden geuit. Sommigen spreken van sociale druk en uitsluiting. Een artiest vertelt: “Ik werd uit de film geknipt omdat iemand bezwaar maakte tegen mijn ideeën over gender.”

Gevolgen voor gezinnen en rechtspraak
De discussie speelt ook in de rechtszaal. In een recente zaak verloor een vader het gedeeld gezag over zijn kind na onenigheid over genderidentiteit. Hij zegt: “Het staat vast dat ik een goede vader ben. Maar ik ben mijn gezag kwijtgeraakt omdat ik mijn zoon niet als meisje wilde bevestigen.”

Volgens zijn advocaat ontstaat er spanning wanneer ouders, scholen en zorgverleners verschillende keuzes maken. “Het wordt vaak bevestigd door leraren, en daarna volgen medische stappen rond elf of twaalf jaar.”

Politieke en maatschappelijke druk neemt toe
Binnen de politiek klinkt inmiddels voorzichtig kritiek. Een kandidaat van een conservatieve partij stelde dat scholen geen plek moeten zijn voor ideologische beïnvloeding. Hij zei dat omstreden theorieën “niet als feiten moeten worden onderwezen”.

Tegelijk bereiden belangenorganisaties juridische stappen voor. Zij willen delen van de wet laten toetsen of aanpassen. De inzet is onder meer betere bescherming van minderjarigen en meer ruimte voor maatschappelijk debat.