Kallas deed haar uitspraken donderdag na een informele vergadering met de ministers van Buitenlandse Zaken van de EU in Limassol, meldt ANP. Daar spraken de ministers over de voorwaarden waaronder Europa een rol kan spelen bij mogelijke onderhandelingen over een einde aan de oorlog. Volgens Kallas moet de EU eerst onderling bepalen waar zij met Rusland over wil spreken en welke rode lijnen daarbij gelden. Ook zei zij dat Europa “nooit een neutrale bemiddelaar” zal zijn, omdat de EU aan Oekraïense zijde staat en eigen veiligheidsbelangen verdedigt.

Die uitspraak is politiek belangrijk. De EU spreekt al jaren over vrede, veiligheid en internationale rechtsorde. Tegelijk levert Europa geld, wapens, sancties en diplomatieke steun aan Oekraïne. Kallas maakt nu duidelijk dat Brussel die twee rollen niet uit elkaar trekt. De EU wil een rol in het vredesproces, maar niet als neutrale scheidsrechter.

Geen neutrale bemiddelaar
Kallas liet er in Limassol weinig twijfel over bestaan. Europa kan volgens haar helpen bij onderhandelingen, maar Rusland zal niet mogen bepalen wie namens Europa aan tafel zit. Eerder werd in diplomatieke kring gesproken over een mogelijke speciale gezant of Europese vertegenwoordiger. Vanuit Moskou werd onder meer oud-bondskanselier Gerhard Schröder genoemd. De EU wees dat idee af. Schröder geldt al jaren als nauwe bekende van Vladimir Poetin en wordt in Brussel niet als geloofwaardige neutrale speler gezien.

Toch zit daar direct de spanning. Brussel vindt dat een door Rusland gewenste bemiddelaar niet neutraal genoeg is. Tegelijk zegt de hoogste EU-diplomaat zelf dat Europa nooit neutraal zal zijn. Daarmee verdwijnt de klassieke rol van bemiddelaar uit beeld. De EU kiest openlijk voor de rol van partij die aan Oekraïense kant druk wil uitoefenen op de uitkomst van de oorlog.

Rode lijnen voor vrede
De ministers bespraken in Cyprus wat die Europese voorwaarden moeten zijn. Volgens Kallas is een onvoorwaardelijk staakt-het-vuren een voorwaarde voor elke vorm van vredesonderhandeling. Ook moet Rusland stoppen met sabotage, cyberaanvallen, verkiezingsbemoeienis en schendingen van het Europese luchtruim.

Daarnaast blijft erkenning van door Rusland bezet Oekraïens gebied voor de EU uitgesloten. Volgens Kallas kan dat gebied niet wettelijk worden erkend als Russisch. Rusland moet ook verantwoording afleggen voor de oorlog. “Rusland moet meewerken aan de internationale onderzoeken en moet betalen voor de schade die het heeft aangericht”, zei Kallas.

Ook de positie van Oekraïne zelf blijft voor de EU een harde eis. Elk akkoord moet de soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne volledig erkennen. Ook moet Oekraïne volgens Kallas zelf kunnen bepalen bij welke bondgenootschappen het zich wil aansluiten. Daarmee blijft ook de NAVO-kwestie op de achtergrond aanwezig. Moskou ziet verdere westelijke inbedding van Oekraïne juist als bedreiging.

Verder noemde Kallas de aanwezigheid van Russische militairen in Georgië en Moldavië. Die moeten volgens haar worden weggehaald in het belang van de Europese veiligheid. Ook kwamen aanvullende voorwaarden voorbij, zoals de terugkeer van Oekraïense kinderen die volgens Kyiv door Rusland zijn ontvoerd, en de vrijlating van Oekraïense burgers en journalisten die door Rusland worden vastgehouden.