Op een zitting van twee dagen, die maandag begint, kijkt de rechter eerst of de juridische toetsing mag doorgaan. Tegelijk behandelt hij een spoedverzoek om de werving op te schorten zolang de zaak loopt. Wordt dat verzoek toegewezen, dan ligt de proef stil tot de rechtbank oordeelt over de goedkeuring. Wordt het afgewezen, dan kunnen onderzoekers al volgende week kinderen gaan werven.

Eerdere zorgen van toezichthouders
De proef lag eerder dit jaar stil. Het Agentschap voor Geneesmiddelen en Gezondheidsproducten uitte toen zorgen over 'potentieel significant' biologisch letsel bij deelnemers. De toezichthouder wilde in februari ook een minimumleeftijd van 14 jaar bespreken. Vorige maand stemde zij echter in met nieuwe regels. Meisjes moeten minstens 11 jaar zijn en jongens minstens 12 jaar om puberteitsblokkers te krijgen.

Puberteitsblokkers zijn hormoonremmers die lichamelijke veranderingen van de volwassenheid stilzetten, zoals gezichtsbeharing en menstruatie. Ze worden gebruikt bij genderdysforie bij kinderen. In december 2024 kondigde Wes Streeting, destijds minister van Volksgezondheid, een onbepaald verbod af op deze middelen voor minderjarigen. Hij noemde het eerdere gebruik een schandaal. Later zei hij 'diep ongemakkelijk' te zijn over middelen die de puberteit uitstellen. Toch gaf hij groen licht voor een klinische proef, zoals aanbevolen in het rapport van barones Cass.

Zwak bewijs en juridische kritiek
De PATHWAYS-proef volgde op de onafhankelijke review van barones Cass over kindergenderzorg. Die vond 'opmerkelijk zwak' bewijs voor het gebruik van puberteitsblokkers. De review stelde dat er onvoldoende bewijs was of de middelen nuttig of schadelijk zijn. Daarom adviseerde zij een goed opgezette klinische proef. Voor routinegebruik in de Nationale Gezondheidsdienst zijn de middelen onbepaald verboden. De Commissie voor Humane Geneesmiddelen oordeelde dat ze buiten onderzoek 'een onaanvaardbaar veiligheidsrisico' vormen. Ministers maakten een uitzondering voor deze proef.

De zaak is aangespannen door de Bayswater Steungroep, die ouders van 'gender-vragende' kinderen vertegenwoordigt, samen met detransitioner Keira Bell en psychotherapeut James Esses. Zij stellen dat het Agentschap voor Geneesmiddelen en Gezondheidsproducten en de Autoriteit voor Gezondheidsonderzoek onrechtmatig handelden. Ethiekcommissieleden kregen niet alle bewijzen van deskundigen die zorgen uitten. Toezichthouders overwogen volgens hen onvoldoende of blootstelling van kinderen te rechtvaardigen is, gezien onzekerheden over botontwikkeling, vruchtbaarheid, hersenontwikkeling en psychisch welzijn.

Problemen met de opzet van de proef
De eisers bekritiseren ook de wetenschappelijke opzet. Omdat elke deelnemer uiteindelijk puberteitsblokkers krijgt, ontbreekt een echte controlegroep. Daardoor is moeilijk vast te stellen of veranderingen in welzijn door de middelen komen of door andere factoren, zoals psychologische steun of het verstrijken van tijd. Een ander punt is het probleem van de 'bestemmingsbehandeling'. Jongeren die begonnen met blokkers, gingen vroeger vaak door naar cross-sekshormonen. De Nationale Gezondheidsdienst heeft het voorschrijven van die hormonen voor minderjarigen nu stilgelegd. Kinderen kunnen daardoor jaren op blokkers blijven zonder duidelijk vervolg. Dat verandert volgens de eisers de ethische balans en de wetenschappelijke waarde van de proef.

De regering en toezichthouders houden vol dat de goedkeuringen rechtmatig zijn. Een zorgvuldig bewaakte proef is nodig omdat er nog veel onzekerheid bestaat over voordelen en risico's. Onderzoekers van PATHWAYS zeggen dat patiëntveiligheid voorop staat. Zij werkten intensief met het Agentschap voor Geneesmiddelen en Gezondheidsproducten na de pauze in februari. De informatie voor deelnemers is versterkt en er is een minimumleeftijd gekomen, maar de opzet van de studie is niet ingrijpend gewijzigd. Deelnemers kunnen tot 500 pond aan Love2Shop-bonnen krijgen voor het afronden van beoordelingen. Ongeveer 226 kinderen worden verwacht. Het oordeel volgt later volgende week.