Het onderwijs wordt al zeker 30 jaar gedomineerd door gelijkheidsdenken en het bestrijden van kansenongelijkheid. De basisvorming richtte zich op uitstel van selectie. Door kinderen in het voortgezet onderwijs langer bij elkaar te houden, kon maatschappelijke segregatie worden tegengegaan, zo was het idee. Achterstandsleerlingen hadden op die manier meer tijd om hun achterstanden in te halen en konden zo op een hoger onderwijsniveau terechtkomen.

Intercultureel onderwijs, onderwijs in eigen taal en cultuur en het latere onderwijs in allochtone levende talen richtten zich op migranten. Enerzijds moesten autochtone leerlingen bekend gemaakt worden met de nieuwe werkelijkheid van de multiculturele samenleving en moesten vooroordelen en discriminatie actief bestreden worden. Anderzijds kregen migrantenkinderen onderwijs in eigen taal en cultuur om zo het contact met hun culturele achtergrond te behouden. Het Weer samen naar school-beleid, het rugzakje en later het passend onderwijs moesten vooral kinderen met leer- en opvoedingsmoeilijkheden zo lang mogelijk in het regulier onderwijs houden. 

Wat al deze onderwijsvernieuwingen met elkaar gemeen hebben: ze hebben niet gewerkt. Integendeel, de problemen in het onderwijs zijn groter dan ooit. De kwaliteit van het onderwijs is drastisch gedaald. Veel leerlingen verlaten het onderwijs zonder dat zij goed kunnen rekenen, lezen of schrijven. De klassen zijn vol, druk en ongedisciplineerd waardoor kinderen zich tijdens de lessen niet goed meer kunnen concentreren. Er is een groot lerarentekort, de uitval van leraren is hoog en de vakkennis laag. Rondom de scholen is een heuse bijlesindustrie ontstaan om de tekortkomingen van het onderwijs te compenseren en steeds meer ouders keren zich van het reguliere onderwijs af door hun kind in het buitenland of op een particuliere school te plaatsen. Althans, de ouders die zich dat kunnen veroorloven. Een nieuwe segregatie tussen rijk en de rest gloort aan de horizon.

Inclusief onderwijs zou nu uitkomst moeten bieden waar álle onderwijsvernieuwingen tot nu toe hebben gefaald. Cultureel divers onderwijs, waarin aandacht is voor de culturele positie en meertaligheid van de leerlingpopulatie, waarin leerlingen met gediversifieerde onderwijsprogramma’s hun achterstanden kunnen overbruggen en vooroordelen en racisme actief worden teruggedrongen. Wie goed leest, leest niets nieuws. Eerdere onderwijsvernieuwingen hadden exact dezelfde doelen voor ogen. Het leidde tot de gelijke behandeling van ongelijke leerlingen met het dramatische resultaat dat het onderwijsniveau al zeker 20 jaar daalt. 

Maar inclusief onderwijs gaat verder. Het gaat niet meer om gelijke kansen, maar om gelijke uitkomsten: alle leerlingen moeten ondanks verschillende uitgangsposities hetzelfde onderwijsniveau kunnen bereiken. Dit terwijl allang is aangetoond dat diversifiëring in het onderwijs leidt tot lagere onderwijsprestaties van álle leerlingen. Een ketting is immers zo sterk als de zwakste schakel.

Maar dat is niet het enige. Scholen moeten zich naast kennisoverdracht ook actief gaan bezighouden met de socialisatie en persoonsvorming van hun leerlingen, voor zover zij dat al niet deden. Socialisatie, het aanleren van normen en waarden en verinnerlijking van persoonlijke overtuigingen. En persoonsvorming, de vorming van jouw persoonlijkheid en identiteit. Twee zaken die van oudsher horen binnen het gezinsdomein, worden nu geformaliseerd in het onderwijs. Dat het onderwijs het gezin ondersteunt bij de vorming van het karakter van hun kind zoals het aanleren van discipline en doorzettingsvermogen en het omgaan met tegenslag, daar zal geen ouder tegen zijn.

Maar als scholen dan ook nog gaan bepalen welke normen, waarden en eigenschappen sociaal wenselijk zijn, dan creëren we alleen nog maar uniformiteit. Het zal resulteren in een zee aan identieke kinderzieltjes die allemaal dezelfde gewenste identiteit, overtuigingen en gedragingen hebben ontwikkeld. Ja, dán zijn we eindelijk allemaal gelijk. Het unieke, zelfstandig nadenkende individu die mogelijk een afwijkende mening zou kunnen hebben, is dan gestorven.  

-----------------------
Jeanette van Dijk schrijft op www.enzoishet.nu feitelijke artikelen over actuele onderwerpen. Het volledige artikel over 30 jaar bestrijding van kansenongelijkheid en de gevolgen voor het onderwijs, vindt u hier:  De échte slachtoffers van de kansenongelijkheid – En zó is het NU (enzoishet.nu)