Sinds de herinvoering van Amerikaanse sancties in 2018 is de waarde van de Iraanse rial drastisch gekelderd. In vijf jaar tijd heeft de munt 90 procent van zijn waarde verloren. Begin oktober 2024 was de koers van de rial op de vrije markt 640.000 per Amerikaanse dollar, vergeleken met 590.000 in augustus. Deze val werd verder versneld na de dood van Hezbollah-leider Hassan Nasrallah, die de spanningen tussen Iran en Israël verder heeft aangewakkerd.

Iraanse staatsbanken verkeren in zwaar weer. De zeven grootste banken in het land hebben gezamenlijk een verlies opgebouwd van maar liefst 4,6 quadriljoen rials, wat overeenkomt met zo’n 7,3 miljard dollar op de vrije markt. De banken worden gedwongen om leningen te verstrekken tegen relatief lage rentepercentages van 20 tot 23 procent, terwijl de inflatie meer dan 40 procent bedraagt. Dit beleid heeft geleid tot enorme verliezen voor de banken.

Tegelijkertijd heeft de regering haar eigen schuldenlast aan het banksysteem fors laten toenemen. Tussen 2018 en 2024 is deze schuld met 430 procent gestegen tot 15,6 quadriljoen rials, een bedrag van 23 miljard dollar op de vrije markt. Deze onhoudbare schuldenlast dreigt het financiële systeem verder te destabiliseren.

Onconventionele praktijken
Om de crisis te beheersen, heeft de Iraanse regering een ingewikkeld systeem van wisselkoersen ingevoerd. Essentiële importen zoals medicijnen worden ingekocht tegen een gesubsidieerde koers van 285.000 rials per Amerikaanse dollar. Andere producten, zoals voedsel, vallen onder het “NIMA”-systeem met een koers van 468.000 rials per dollar. Voor niet-essentiële goederen zoals huishoudelijke apparaten wordt de vrije marktrente van 640.000 rials per dollar gehanteerd. Deze verschillende wisselkoersen hebben geleid tot wijdverspreide corruptie, waarbij insiders profiteren van arbitragemogelijkheden tussen de officiële en marktkoersen.

Door de financiële druk zijn Iraanse banken genoodzaakt hun toevlucht te nemen tot onconventionele en riskante praktijken. Banken investeren nu in vastgoed en handelen in onroerend goed, ondanks dat dit normaal gesproken verboden is voor financiële instellingen in Iran. De waarde van het vastgoed in handen van banken is inmiddels gestegen tot 2 quadriljoen rials, dankzij een stijging van de huizenprijzen met 1100 procent sinds 2018.

Iran blijft echter vasthouden aan de militaire ambities, waaronder de financiering van terroristische groeperingen zoals Hamas en Hezbollah en de ontwikkeling van een geheim nucleair programma. Dit kost het land miljarden, terwijl de binnenlandse economie verder in verval raakt. De economische en sociale gevolgen van deze keuzes zullen naar verwachting alleen maar toenemen naarmate de crisis zich verdiept. Met een financieel systeem op instorten en een bevolking die steeds verder onder druk komt te staan, blijft de toekomst van Iran uiterst onzeker.