De legalisatie van PAS-melders — agrarische ondernemers die stikstof uitstoten zonder vergunning — blijkt in de praktijk uiterst complex. Dit komt door het additionaliteitsvereiste, dat stelt dat stikstofruimte alleen gebruikt mag worden voor nieuwe activiteiten wanneer deze niet nodig is voor natuurherstel. Hierdoor is de beschikbare stikstofruimte voor legalisatie zeer beperkt.

Minister Wiersma erkent de problemen en benadrukt het belang van een oplossing: “Ik zet alles op alles om PAS-melders een oplossing te bieden, en laat daarbij geen mogelijkheid onbenut. Het blijft frustrerend en wrang dat we als overheid tot nu toe onvoldoende hebben kunnen bijdragen aan het oplossen van een probleem dat door ons handelen is ontstaan.”

Nieuwe pijlers in de aanpak

1. Rekenkundige ondergrens
Het kabinet werkt aan de invoering van een wetenschappelijk en juridisch houdbare ondergrens voor stikstofuitstoot. Als deze grens haalbaar blijkt, kunnen veel PAS-melders mogelijk zonder vergunning verder. Dit biedt een structurele oplossing, maar is nog onzeker omdat wetenschappelijke en juridische goedkeuring nodig zijn. Voor ondernemers die niet willen wachten, blijft de individuele route beschikbaar.

2. Maatwerk: de individuele route
Voor melders die sneller zekerheid willen, biedt het kabinet maatwerk. Dit houdt in dat ondernemers hun bedrijfsvoering aanpassen om minder stikstof uit te stoten, bijvoorbeeld via innovaties of schadevergoedingen. Om dit proces te begeleiden, worden zaakbegeleiders ingezet. Deze professionals ondersteunen ondernemers met advies, subsidieaanvragen en verbinding met overheidsinstanties.

Wiersma benadrukt het belang van deze persoonlijke benadering: “De zaakbegeleider speelt een cruciale rol. Door direct contact op het erf te hebben, kunnen we samen zoeken naar oplossingen die passen bij de situatie van de ondernemer.”

Voorkomen van handhaving
Hoewel veel PAS-melders in het verleden te maken kregen met handhavingsverzoeken, biedt een recente rechterlijke uitspraak ruimte om hiervan af te zien. Het kabinet wil die ruimte benutten en verlengt daarom het legalisatieprogramma. Provincies krijgen ondersteuning om maatregelen te nemen die stikstofuitstoot verminderen, zodat vrijgekomen stikstofruimte kan worden gebruikt om handhaving af te wenden.

De rol van provincies
Provincies spelen een sleutelrol in de uitvoering van het beleid. Zij hebben momenteel de bevoegdheid om niet te handhaven bij PAS-melders. Het kabinet wil deze bevoegdheid versterken door extra maatregelen te nemen die stikstofreductie garanderen, zoals het stimuleren van innovatieve technologieën en het aanpassen van regelgeving.

Het kabinet stuurt op korte termijn een wetsvoorstel naar de Kamer om de nieuwe aanpak te formaliseren. Tegelijkertijd worden aanvullende stappen genomen om de stikstofuitstoot verder terug te dringen. Dit is cruciaal om ruimte te creëren voor legalisatie en het voorkomen van handhaving.