Vegetarische Slager komt in handen van omstreden vleesgigant
Wat begon als een idealistisch merk tegen de bio-industrie, is nu eigendom van een van ’s werelds meest omstreden vleesverwerkers. De Vegetarische Slager, in 2010 opgericht om vlees van dieren overbodig te maken, komt in handen van JBS - een Braziliaans miljardenbedrijf berucht om corruptie, milieuschade en misstanden in de voedselindustrie.
De overname verloopt via het Nederlandse Vivera, dat al sinds 2021 in handen is van JBS. Via dit concern komt ook De Vegetarische Slager nu onder Braziliaanse controle te staan. Het is een opmerkelijke draai voor een merk dat werd geboren uit protest tegen de vleessector. Oprichter Jaap Korteweg, ooit boer, richtte het merk op met als doel: “De bio-industrie overbodig maken.”
JBS is echter alles waar Korteweg zich juist tegen verzette. Het bedrijf slacht dagelijks miljoenen dieren en is wereldwijd marktleider in vleesverwerking. JBS is actief in 24 landen, met een omzet van ruim 90 miljard dollar per jaar.
Een verleden vol schandalen
Toch baart vooral het verleden van JBS veel zorgen, meldt MT/Sprout. Het concern is meerdere keren in opspraak geraakt door grootschalige corruptie, milieuschade en misstanden in de voedselketen. Zo werd het bedrijf in 2017 het middelpunt van de grootste corruptiezaak uit de Braziliaanse geschiedenis, bekend als Operatie Car Wash. De toenmalige CEO Joesley Batista nam in het geheim een gesprek op met de Braziliaanse president waarin werd gesproken over zwijggeld. Kort daarna werd bekend dat JBS in tien jaar tijd meer dan 1.800 politici zou hebben omgekocht. In ruil voor hun bekentenissen en een boete van 3,2 miljard dollar - de hoogste ooit in Brazilië - ontliepen de broers Batista gevangenisstraf. Niet lang daarna werden ze alsnog gearresteerd op verdenking van handel met voorkennis. Ze zouden aandelen hebben verkocht en valuta hebben ingeslagen vlak voor de onthulling van het schandaal.
De reputatie van JBS wordt ook geteisterd door aantijgingen van grootschalige milieuschade. Het bedrijf is een belangrijke afnemer van runderen uit het Amazonegebied en wordt herhaaldelijk in verband gebracht met illegale ontbossing. In 2023 werd het aangeklaagd door de deelstaat Rondônia voor het aankopen van vee dat was gehouden op illegaal ontboste grond in een beschermd natuurgebied. Onderzoekers stelden eerder al dat de ecologische voetafdruk van JBS groter is dan die van heel Italië. In de Verenigde Staten ligt het bedrijf bovendien onder vuur vanwege misleidende claims over duurzaamheid. In 2024 startte de procureur-generaal van New York een rechtszaak tegen JBS wegens ‘greenwashing’.
Daar blijft het niet bij. In 2017 werd het bedrijf ook genoemd in Operatie Weak Flesh, een voedselschandaal waarbij inspecteurs zouden zijn omgekocht om bedorven vlees goed te keuren. Volgens de Braziliaanse federale politie werd vlees bewerkt met zuren en andere stoffen om de slechte staat te maskeren. In sommige gevallen zou zelfs karton aan vleesproducten zijn toegevoegd. Hoewel JBS geen officiële veroordeling kreeg, kelderde het vertrouwen in de Braziliaanse vleessector wereldwijd.
Van karton tot klimaatzaak
De problemen beperken zich niet tot Brazilië. In de VS kreeg JBS tijdens de coronapandemie te maken met grote uitbraken in slachthuizen. Er vielen 269 doden onder personeel. In 2022 werd een onderaannemer betrapt op het inzetten van minderjarige schoonmakers, sommigen pas dertien jaar oud. Ook lopen er rechtszaken tegen het bedrijf wegens belastingontwijking, prijsafspraken en misleiding van consumenten over milieuvriendelijkheid.
Oprichter Jaap Korteweg noemt de overname “een gemengd gevoel”. Tegenover RTL zei hij: “Er is wat gedoe over hoe JBS handelt, daar word ik niet blij van.” Tegelijk hoopt hij dat JBS ook het ‘nieuwe vlees van planten’ net zo groot maakt als haar vleesimperium.
