Op 1 juli 2023 trad de Wet toekomst pensioenen (Wtp) in werking. Deze wet werd ingevoerd op expliciete eis van de Europese Commissie. Volgens diezelfde Commissie zou Nederland anders geen geld ontvangen uit het herstelfonds. De druk is sindsdien alleen maar verder toegenomen: De Europese Commissie heeft onlangs gedreigd om 2,4 miljard euro niet uit te keren aan Nederland als de nieuwe pensioenwet vertraging oploopt, meldde het AD.

Toch stelt Hans van Meerten, hoogleraar Europees pensioenrecht en advocaat, tegenover Elsevier dat het geld dat Nederland krijgt door de pensioenhervorming door te voeren niet opweegt tegen de hoge kosten die dit met zich zal meenemen:  ‘De Europese Commissie beoordeelt de komende tijd of de doelstellingen van het plan worden bereikt. Zo ja, dan wordt dat bedrag in tranches uitgekeerd. Voor Nederland gaat het om 4,7 miljard euro. Slechts, moet ik zeggen. Want met de pensioenhervorming zit je op 65 miljard euro aan transitiekosten, alleen al als het gaat om de beoogde afschaffing van de doorsneepremie. En daar komt dan nog van alles bij. Vanuit die optiek is het niet slim om de wet onderdeel te maken van het hele pakket. Kijk, als het zou gaan om 500 miljard euro uit Brussel, kan ik me er nog iets bij voorstellen. Maar het gaat om peanuts.’

Tegenover Nieuwrechts stelt Van Meerten dat alle doelstellingen waar de Wtp aan moet voldoen ook niet worden gehaald. 'We kunnen stellen dat geen enkele doelstelling van de Wtp wordt gehaald.'

Belang EU belangrijker dan belang Nederland
De argumentatie vanuit Brussel is helder. Het Nederlandse stelsel met indexatie op rente past niet meer bij de eurozone. Omdat de Europese Centrale Bank (ECB) jarenlang de rente laag hield, moest volgens de EU een nieuw systeem komen dat niet langer gebaseerd is op rente.

Daarnaast moet het nieuwe pensioenstelsel bijdragen aan de groei van het Europese bedrijfsleven. De richtlijn 2016/2341 stelt dat hogere groei leidt tot betere rendementen. Echter betekent dit ook dat een lagere groei of zelfs krimp van het Europese bedrijfsleven een negatief effect zal hebben op pensioenen. Kortom, als de economie het slecht doet, zullen de pensioen extra laag uitvallen. Daarnaast legt het nieuwe pensioensysteem dus het pensioenresultaat van miljoenen Nederlanders in handen van beursschommelingen.

Onzekerheid, geen inspraak en hogere kosten
Er is veel weerstand tegen deze hervorming. Pensioenen worden in het nieuwe stelsel afhankelijk van aandelen. Dit kan sterk schommelen. De Stichting JAS spreekt over 'pensioenroof'.

Ook verdwijnen collectieve garanties. Pensioenexperts zetten hier vaak wel de kanteling bij dat de huidige garanties ook slechts beperkt zijn, en dat pensioenverlagingen ook in het oude systeem al voorkomen. Echter worden deze risico's verder verhoogd doordat in plaats van gezamenlijke potten met gedeeld risico, iedereen een eigen potje krijgt.

Wat velen bovendien steekt, is het gebrek aan zeggenschap. “Mensen moeten zelf kunnen bepalen of het geld dat ze in het oude pensioenstelsel gespaard hebben, overgaat naar het nieuwe stelsel”, zei Kamerlid Joseph (NSC). Door de uitspraken en pogingen van Joseph om meer inspraak te geven aan burgers over hun pensioen, is een felle discussie ontstaan binnen de politiek. Over de motie van Joseph moet nog worden gestemd in de Tweede Kamer.

Intussen blijft de Europese Commissie aandringen. Eerder liet Ursula Von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, zich al uit dat economische hervormingen in lidstaten, waaronder Nederland, wat haar betreft nodig zijn om aanspraak te kunnen doen op de Europese gelden van 1,2 biljoen euro die bedoeld zijn voor de komende zeven jaar, meldde Politico.