Pieter Jan Kleiweg de Zwaan is een klassieke diplomaat. Na een rechtenstudie maakte hij carrière binnen Buitenlandse Zaken. Hij werkte onder meer in New York en Parijs, en keerde daarna terug naar Den Haag. In 2023 werd hij benoemd tot Permanente Vertegenwoordiger bij de EU, een functie die weinig publieke aandacht krijgt, maar in de praktijk grote invloed heeft. 

Zo zit Kleiweg de Zwaan wekelijks aan tafel in Coreper II, het overleg waar de topdiplomaten van alle EU-lidstaten de vergaderingen van ministers voorbereiden. Hier worden besluiten gesmeed over financiën, migratie, defensie en buitenlandse politiek. Hij bepaalt mee welke koers Nederland vaart, vaak al in de fase voordat er een wetsvoorstel ligt.

Daarnaast vervangt Kleiweg de Zwaan ook minsters, erkent minister Van Weel (Justitie) na Kamervragen van FVD'er Van Houwelingen. Tussen augustus 2024 en augustus 2025 waren er 46 bijeenkomsten van de Raad van de EU. Bij tien van die vergaderingen zat niet een Nederlandse minister aan tafel, maar Kleiweg de Zwaan. Het ging niet alleen om technische dossiers, maar ook om politieke raden zoals Defensie, Justitie en Buitenlandse Zaken.

Ministers afwezig, diplomaat aan tafel
Wie zijn publieke profiel bekijkt, ziet een diplomaat met internationale ervaring, niet iemand met een uitgesproken partijpolitieke kleur. Toch komt in zijn interviews duidelijk naar voren dat hij hecht aan Europese samenwerking. In het interview Navigeren in Brussel pleit hij ervoor dat gemeenten en provincies vroeg betrokken raken bij EU-besluitvorming, en dat zij “niet alleen naar Brussel komen, maar de EU ook naar huis halen” (door Europese beleidsmakers uit te nodigen in de regio).

Voor het brede publiek is Kleiweg de Zwaan een onbekende, maar in Brussel geldt hij als een stille kracht. Lobbyisten, eurocommissarissen en parlementariërs weten hem te vinden. Met een netwerk dat zich uitstrekt van de Europese Commissie tot NAVO-burelen heeft hij dagelijks directe toegang tot de plekken waar beleid wordt gevormd.

Formeel mag een diplomaat geen stem uitbrengen namens Nederland. Dat kan alleen een collega-minister uit een ander land. Maar de praktijk is minder formeel: Kleiweg de Zwaan onderhandelt mee, schuift in compromissen en bereidt besluiten voor die ministers later slechts hoeven goed te keuren.

Geheimhouding en kritiek
FVD-Kamerlid Pepijn van Houwelingen vroeg onlangs inzage in de instructies die Kleiweg de Zwaan meekreeg over de omstreden EU-plannen voor chat control. Minister Van Weel weigerde: die instructies vallen onder “vertrouwelijk diplomatiek verkeer”. Volgens het kabinet zijn ze essentieel voor de onderhandelingspositie, maar daarmee wordt cruciale informatie over Europese wetgeving buiten bereik van de Kamer gehouden.

Het kabinet wijst erop dat Kamerstukken de Nederlandse inzet beschrijven. Maar die documenten zijn vaak summier en missen details. Voor Van Houwelingen bevestigt dit de vrees dat er in Brussel afspraken worden gemaakt die de Kamer slechts achteraf mag vernemen. 

Opvallend genoeg komt Kleiweg de Zwaan zelf zelden in de openbaarheid. Hij geeft geen politieke commentaren en houdt zich strikt aan zijn rol als diplomaat. Toch is hij degene die namens Nederland aan tafel zit als ministers verstek laten gaan. In die rol beïnvloedt hij het compromis dat later tot verordeningen leidt – Europese wetten die rechtstreeks gelden in Nederland.