In maart 2022 voerde Polen noodmaatregelen in om de grote stroom Oekraïense vluchtelingen op te vangen. Vorig jaar gaf de nieuwe president, Karol Nawrocki, aan dat hij geen automatische verlenging meer wilde goedkeuren. Volgens hem kregen Oekraïners privileges die niet beschikbaar zijn voor Polen. Ook zouden sommige uitkeringen alleen nog toegankelijk mogen zijn voor mensen die in Polen werken.

De wetgeving die nu bij het parlement ligt, moet in maart van kracht worden. Het doel is één systeem voor alle vluchtelingen met tijdelijke bescherming. Daarmee komt een einde aan uitzonderingsregels die alleen voor Oekraïners golden.

Geen automatische verzekeringen meer
Een belangrijk onderdeel van de wet is dat er geen automatische toegang meer komt tot zorg- en sociale verzekeringen. Die worden alleen beschikbaar voor vluchtelingen die in Polen werken. Wie niet verzekerd is, wordt voortaan op dezelfde manier behandeld als Polen zonder verzekering.

Uitzonderingen gelden alleen voor kwetsbare groepen. Het gaat om kinderen, zwangere vrouwen, slachtoffers van geweld en gewonde militairen. Ook hulp bij huisvesting en voedsel wordt beperkt tot groepen zoals ouderen en gehandicapten. Daarnaast vervalt de mogelijkheid voor Oekraïners om onder speciale regels een bedrijf te starten.

Werkgeversorganisaties maken zich zorgen over de gevolgen. Tot nu toe konden Oekraïners via een vereenvoudigde procedure worden aangenomen. Zij vormen momenteel ongeveer twee derde van alle buitenlandse werknemers in Polen. Volgens werkgevers kan de nieuwe wet het aannemen van Oekraïense werknemers ontmoedigen.

Steun neemt af onder bevolking
Volgens regeringswoordvoerder Adam Szłapka past de wet bij een nieuwe fase. De regering staat onder leiding van premier Donald Tusk. Szłapka zegt dat het beleid verschuift van noodhulp naar structurele oplossingen. ‘Na bijna vier jaar is de situatie stabieler en hebben we niet meer te maken met zo’n grote golf vluchtelingen’, zei hij. Daar voegde hij aan toe: ‘De meeste Oekraïners in Polen werken en hun kinderen gaan naar school, daarom hebben we geen buitengewone maatregelen meer nodig.’

Na het uitbreken van de oorlog kwamen meer dan twee miljoen Oekraïense vluchtelingen naar Polen. Ongeveer één miljoen van hen verblijft nog in het land. De aanvankelijke solidariteit onder Polen is afgenomen. Een recente peiling van CBOS laat zien dat 46 procent van de Polen nu tegen het opnemen van Oekraïense vluchtelingen is. Dat is het hoogste niveau tot nu toe.

Ook politieke spanningen spelen een rol. De rechts-conservatieve partij Confederation of the Polish Crown, die campagne voert om ‘de ukrainisering van Polen te stoppen’, staat in peilingen rond de tien procent. Analisten wijzen op onvrede over snelle toegang tot zorg en misbruik van kinderbijslag, evenals conflicten over landbouw en historische kwesties, als oorzaken voor het tanende draagvlak.