Het gaat om Stichting Democratie en Media, kortweg SDM. Ze werd in 1944 opgericht door de mensen achter de illegale verzetskrant Het Parool, om zich óók na de bevrijding tegen totalitaire tendensen te blijven verzetten. Tachtig jaar later beheert de stichting een vermogen van ruim 150 miljoen euro, ooit verdiend met de verkoop van uitgeverij PCM aan het huidige DPG Media. Nu bezit SDM ruim 14 procent van DPG Media — de grootste krantenuitgever van het land, met onder meer de Volkskrant, Trouw en het AD — en 10 procent van De Correspondent.

Maar SDM is veel meer dan een aandeelhouder. Ze zit op talloze plekken waar wordt bepaald wat goede journalistiek is. En met haar eigen geld steunt ze de radicale linkse actie. Dat zijn twee verhalen. Eerst de macht, dan het geld.

Overal dezelfde stichting
Het begint bij de kranten. SDM heeft een bijzonder aandeel in DPG Media dat haar een soort vetorecht geeft: zonder haar toestemming kunnen de Volkskrant en Trouw niet worden verkocht of opgeheven. Sinds DPG in 2025 ook RTL kocht, geldt dat voor vrijwel elke landelijke titel — en reikt haar greep zelfs tot de redactiebudgetten, want bij een geldconflict tussen redactie en directie beslist voortaan mede een commissaris die SDM zelf voordroeg.

Maar het blijft niet bij aandeelhouderschap. Via directeur Nienke Venema reikt SDM ook de belangrijkste journalistiekprijs van Europa uit, de European Press Prize, die ze mee oprichtte. Zo bepaalt ze mee wie op het continent geldt als het toonbeeld van onafhankelijke journalistiek. En de DPG-stichting leidt op — op steeds meer fronten tegelijk. Samen met de Universiteit Leiden en het Montesquieu Instituut zette SDM een rechtsstaat-cursus voor journalisten op, waar ze elk jaar vijf deelnemers voor betaalt en zelf uitkiest. Ze financiert een mentorprogramma dat jonge vrouwelijke journalisten koppelt aan ervaren kopstukken. Ze bekostigt zelfs een Klokhuis-serie die kinderen van acht tot twaalf een "maatschappijkritische blik" op het nieuws moet bijbrengen. Van de basisschool tot de beroepsgroep helpt de DPG-stichting zo bepalen hoe er over journalistiek wordt gedacht.

Daarmee is de lijst nog niet af. SDM geeft het onderzoeksplatform Investico — dat verhalen levert aan Trouw, Nieuwsuur en De Groene — projectsteun, en runt zelf een alliantie waarin Follow the Money met buitenlandse onderzoeksredacties samenwerkt. Ze betaalt daarnaast het jaarlijkse Nederlands Journalistiek Festival, een hoogleraarschap onderzoeksjournalistiek aan de VU en juridisch mediaonderzoek aan de Universiteit van Amsterdam. En via haar Persvrijheidsfonds voert ze zelfs rechtszaken, onder meer tegen de geheime dienst AIVD. Eigenaar, prijzenjury, opleider, geldschieter én procesvoerder: het is telkens dezelfde stichting, in vrijwel elke hoek van de Nederlandse journalistiek.

Zelfs de journalistieke waakhond van de publieke omroep heeft haar start te danken aan SDM. Margo Smit, sinds 2017 de Ombudsman van de NPO, kon in 2009 bij de Vereniging van Onderzoeksjournalisten (VVOJ) beginnen doordat SDM die vereniging in staat stelde haar als eerste directeur aan te nemen. Dankbaar is Smit nog steeds hiervoor. Zo zei ze in 2017 bij Villamedia: "Zonder SDM was de VVOJ nooit geworden wat de vereniging nu is." Volgens Smit steunt SDM "de ruggengraat van de journalistiek".

De volledige mediatop bijeen
En eens per jaar brengt SDM de voltallige mediatop bijeen. Op haar evenement Media voor Democratie schuiven de hoofdredacteuren van vrijwel alle nieuwsmedia aan, samen met de top van DPG en RTL, de bestuurders van NPO en Mediahuis, ambtenaren van het ministerie van Onderwijs en de toezichthouders die over de mediasector gaan. Oftewel: op het SDM-congres zitten de controleurs en de gecontroleerden — de macht én de tegenmacht in een democratie — pal naast elkaar. En de boodschap die er klinkt is allerminst neutraal.

In 2024 waarschuwde Financial Times-journalist Simon Kuper het gezelschap dat de PVV de publieke omroep zou gaan bestoken. "De PVV en zijn metgezellen zullen de komende jaren hard op jullie inhakken, en dat zal niet fijn zijn. Nog meer scheldwoorden, nog meer dreigementen, nog meer worden de sociale media hier een vuilnisbak. Maar wij journalisten in West-Europa hebben het recht niet om geïntimideerd te zijn. Wij mogen niet bang zijn", hield hij de mediatop voor.

Een jaar later, in 2025, ging het over de vraag of journalisten überhaupt nog neutraal moeten zijn. Filosoof en voormalig Denker des Vaderlands Marjan Slob hield de zaal voor dat de "quasi-objectieve" houding van de journalist een "fantasie" is die beter kan worden losgelaten. 

Dubbele pet bij EU-persvrijheidsmonitor
SDM brengt toezichthouders en mediatop samen op haar eigen evenementen, maar blijft niet aan de zijlijn staan. De stichting neemt zelf ook plaats in gremia die de Nederlandse mediasector beoordelen. Een voorbeeld. Er bestaat een Europese meetlat voor persvrijheid, de Media Pluralism Monitor (MPM). En DPG Media, die voor honderden miljoenen euro's wordt gefinancierd door de Europese Investeringsbank, gebruikt de goede EU-score van Nederland daarop om te laten zien dat het met de onafhankelijkheid van zijn redacties wel goed zit.

Maar wie kijkt die Nederlandse scores na? Een expertgroep. En daar zit sinds 2024 elk jaar SDM-directeur Nienke Venema in. Sterker nog: de groep is flink uitgedund en bestaat steeds meer uit de sector zelf. In 2024 telde de Nederlandse MPM-expertgroep nog zeven leden, onder wie onafhankelijke wetenschappers, de journalistenvakbond en de toezichthouder. In de nieuwste editie zijn er nog drie experts over, en twee daarvan zitten aan de kant van de uitgevers: de brancheorganisatie NDP Nieuwsmedia en DPG-aandeelhouder SDM. Het rapport noemt Venema overigens "Strategy and Policy Manager", terwijl ze al sinds 2014 directeur van SDM is. Kort gezegd: de meetlat waarmee DPG zwaait, wordt voor een groot deel nagekeken door zijn eigen aandeelhouder en de uitgeverslobby.

Van sturing is echter geen concreet bewijs. De MPM-onderzoekers voor Nederland, verbonden aan de UvA, melden aan NieuwRechts dat zíj de inschattingen maken en dat het Europese instituut CMPF de scores berekent, niet de experts. Van de negen variabelen achter de gunstige score voor redactionele onafhankelijkheid legden ze er maar één aan de expertgroep voor, en die was het unaniem met de onderzoekers eens. SDM noemt haar rol bij NieuwRechts daarom "minimaal". Wat overblijft is geen bewezen gesjoemel, maar wel een ogenschijnlijke belangenverstrengeling: het panel dat de Nederlandse persvrijheidscijfers toetst is geslonken tot drie namen, en twee daarvan zijn nauw met DPG verbonden — de aandeelhouder van het concern zelf en de uitgeverslobby waar DPG lid van is. En sinds 2022 kijkt er geen externe reviewer meer overheen, melden de MPM-onderzoekers aan NieuwRechts.

Het geld: de activistenkas
Dan het tweede verhaal: het geld. Uit haar eigen jaarverslagen blijkt dat SDM vooral clubs steunt die de Nederlandse staat aanklagen. De bekendste is Mobilisation for the Environment (MOB) van Johan Vollenbroek: de club die met stikstofrechtszaken de bouw stillegde en boeren tot uitkoop dwong. SDM sluist er geld naartoe via een tussenstichting (50.000 euro in 2023). Ze betaalde ook mee aan de rechtszaak die Nederland dwong te stoppen met de levering van F-35-onderdelen aan Israël (30.000 euro), aan het advocatenkantoor Prakken d'Oliveira dat het Europese grensbeleid bestrijdt (40.000 euro), en jaarlijks 75.000 euro aan een club die de ene proefprocedure na de andere tegen de overheid voert.

Een tweede stroom gaat naar de straat en de identiteitspolitiek. Extinction Rebellion, bekend van de snelwegblokkades, kreeg 20.000 euro. Het Actiefonds, dat juist de allerradicaalste acties bekostigt, kreeg 50.000 euro. The Black Archives, nauw verbonden met Kick Out Zwarte Piet, krijgt al jaren 35.000 euro per jaar. De club rond Zwarte Piet-activist Jerry Afriyie kreeg 10.000 euro. Twee pro-Palestijnse actiegroepen kregen elk 5.000 euro. En een organisatie die de politie beschuldigt van "etnisch profileren" krijgt 30.000 euro per jaar.

Daarnaast hield de DPG-stichting er lange tijd een eigen 'prioriteit moslimdiscriminatie' op na. In 2016 zette de stichting daarvoor, samen met de Open Society Foundations van George Soros, een subsidieronde op tegen "structurele discriminatie van moslims in Nederland". Volgens journalist Carel Brendel zaten er omstreden ontvangers tussen: hij noemde onder meer een subsidie aan de Rotterdamse moskeekoepel SPIOR en een tip over de subsidieronde aan voormalig AEL-voorman Dyab Abou Jahjah.

Maar het blijft niet bij een cheque. In haar eigen jaarverslagen omarmt SDM de zaak van haar clubs in openlijk activistische bewoordingen. Over het advocatenkantoor Prakken d'Oliveira dat de EU aanklaagt schrijft de DPG-stichting in een "Waarom gesteund"-kader dat Europese organen verantwoording moeten afleggen voor de "gewelddadige pushbacks" aan de buitengrens. Bij een Amnesty-onderzoek naar de bewaking van demonstranten noemt een SDM-adviseur het "verontrustend" dat de overheid activisten in de gaten houdt.

SDM betaalt de zaak dus niet alleen, ze verwoordt haar ook. Ze bekostigt bovendien trainingen: in 2023 ging er opnieuw geld naar Extinction Rebellion, ditmaal voor een trainingsprogramma voor de "rebellen". Nog structureler is de doorverwijzing: via het Fonds Burgerbewegingen, dat SDM opzette met het Postcode Loterij Buurtfonds, Porticus en Adessium, komen groepen die bij SDM aankloppen in beeld bij de rijkste progressieve fondsen van het land. Langs precies dat fonds kwamen ook de twee pro-Palestijnse actiegroepen binnen. Dit fonds is dit jaar echter opgeheven.

Wie geeft, en wie krijgt
Dat SDM juist déze activistische clubs steunt, is geen toeval. In het bestuur van SDM zitten mensen uit precies diezelfde wereld. Toezichthouder Ernestine Comvalius is voorzitter van The Black Archives — dat elk jaar geld van SDM krijgt. Haar collega Ot van Daalen richtte Bits of Freedom mee op, ook een vaste klant. Maar wie geeft en wie krijgt, komt wel opvallend vaak uit dezelfde kring.

Zowel DPG Media als SDM wijzen dit beeld bij NieuwRechts van de hand. DPG benadrukt dat aandeelhouders "geen enkele zeggenschap over of invloed op de inhoud van publicaties" hebben; de redacties werken onder een statuut dat hun onafhankelijkheid waarborgt. SDM laat weten te streven naar beleid dat "de onafhankelijke informatievoorziening versterkt en beschermt".