Eerder deze maand werd er een motie aangenomen op het partijcongres van GroenLinks om hedendaags fascisme te bestrijden. Hierbij werden PVV en FVD expliciet benoemd. "We zien partijen met fascistische kenmerken in ons eigen parlement. Daar zullen wij keihard tegen strijden. Nooit gaan wij dit normaal vinden," aldus GroenLinks-Kamerlid Corinne Ellemeet.

Maar zondagmiddag, op de verjaardag van Pim Fortuyn, werd er een opmerkelijk programma aangekondigd in het Amsterdamse Pakhuis de Zwijger. 'Moreel beraad over het klimaat: reflectie over de vraag of we geweld moeten gebruiken om de aanpak van de klimaatcrisis af te dwingen,' kondigt organisator Progressief Café het programma aan. 

Progressief Café beschrijft: 'Heeft het wel zin om in actie te komen als 'het systeem' de happy few dient ten koste van onze planeet? Is vreedzaam protest wel genoeg, of zou het gebruik van geweld, dan wel tegen objecten, dan wel tegen personen, heroverwegen moeten worden? Zo ja, welke prijs zijn we allemaal bereid op persoonlijk niveau te betalen voor onze inzet voor klimaatrechtvaardigheid? Zijn wij bereid om drie tot vijftien jaar in de gevangenis te belanden als gevolg van klimaatactivisme?' 

Er wordt een uitgebreide line-up aangekondigd. Niet alleen GroenLinks-Kamerlid Suzanne Kröger, maar ook klimaatactiviste Hannah Prins, advocate Bénédicte Ficq, GroenLinks-medewerker Sybren Kooistra en Vera Vrijmoeth, UvA-actiegroep UvA Rebellion, De Groene Amsterdammer-redacteur Jaap Tielbeke, schrijver Kiza Magendane en Greenpeace-directeur Faiza Oulahsen gaan presentie tekenen. 

'Wordt GL nu verboden?'
Al snel komt er grote kritiek op het aangekondigde evenement. 'Je verzint het niet. Vorige week: het congres van GroenLinks bestempelt de PVV als “fascistisch”. Wezenskenmerk van fascisme: het gebruik van GEWELD. Vandaag: drie vooraanstaande GroenLinksers gaan spreken over… geweld,' schrijft PVV-Kamerlid Martin Bosma.

Je verzint het niet.

Vorige week: het congres van @groenlinks bestempelt de PVV als “fascistisch”.

Wezenskenmerk van fascisme: het gebruik van GEWELD.

Vandaag: drie vooraanstaande GroenLinksers gaan spreken over…. geweld. pic.twitter.com/gWW6L85u2B

— Martin Bosma (@Martinbosma_pvv) February 19, 2023

Ook PVV-leider Geert Wilders is woest: 'Dus GroenLinks-Tweede Kamerlid Suzanne Kröger gaat naar een beraad over de vraag of GEWELD gebruikt moet worden om de aanpak van de klimaatdoelen af te dwingen. Gevaarlijk om dat alleen al te overwegen. Wordt GroenLinks nu verboden minister Hanke Bruins Slot?' Hiermee verwijst Wilders naar het D66-voorstel van een versneld partijverbod voor Forum voor Democratie.

PVV-Kamerlid Harm Beertema vraagt zich af wie nu werkelijk de boeman is: 'Maar WIJ zijn volgens D66 en GroenLinks/PvdA HET gevaar voor de democratie en de rechtsstaat.'

Journalist Wierd Duk spreekt van het 'geweldsfantasieën-klimaatdebat'. Ook columnist Jan Dijkgraaf toont zich kritisch. In een briefje aan GroenLinks schrijft hij: '"Fascisme!" "Cordon sanitaire!" "Partijverbod!" Maar nu het om jullie eigen fascisme gaat, is het stil. Doodstil. En da’s eng. Doodeng. En voorts ben ik van mening dat iedereen op 15 maart moet gaan stemmen en dat aan mensen die op VVD, D66, CDA, Christenunie, PvdA of GroenLinks stemmen een steekje los is.'

De Amsterdamse FVD-fractievertegenwoordiger Tanay Bilgin vindt: 'Dus men gaat acties bespreken die je 15 jaar gevangenisstraf kunnen opleveren. Weet iemand wat voor delicten dit zijn? 15 jaar is wat men vaak eist voor moord. Urgenda, Extinction Rebellion, Milieudefensie, FNV, een NRC columnist, Greenpeace en een actief GL-lid. Ze gaan praten over of ze delicten mogen plegen die 15 jaar gevangenisstraf opleveren (moord levert zoiets op) om klimaatbeleid af te dwingen. [...] Dit zijn terroristische gedachten waar iedereen afstand van dient te nemen.'

Het Amsterdamse JA21-Kamerlid Annabel Nanninga heeft aangekondigd raadsvragen te zullen indienen: 'Een GroenLinks-Kamerlid gaat gezellig babbelen of klimaatactivisten geweld kunnen gebruiken? In een zaal gesubsidieerd door de gemeente Amsterdam nota bene. JA21 stelt raadsvragen. Doodeng dat extreemlinks serieus gaat praten over geweld toepassen.'

BBB-leider Caroline van der Plas schrijft: 'Verander het woord "klimaat" in "stikstof" en de sprekers in boeren, dan stond de hele Tweede Kamer op de kop.'

Ook de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema, zelf behorend tot GroenLinks, is niet erover te spreken: 'Ik ben voorstander van stevige discussies en protest. Geweld is in elke vorm onacceptabel. Ik heb contact gezocht met Pakhuis de Zwijger om dit voorval te bespreken.' 

Programma afgelast
Kröger heeft zich inmiddels teruggetrokken. Het was haar van tevoren niet duidelijk dat het thema 'geweld gebruiken' bij 'de insteek' zou horen, schrijft ze. 'Ik sta voor vreedzaam protest en voor mij staat buiten kijf dat geweld gebruiken daarbij niet hoort.'

Ook Ficq laat het afweten. Toch steekt ze, evenals Kröger, de hand niet in eigen boezem: 'Vanwege een communicatiestoornis is mij niet duidelijk geweest dat de debatavond in overwegende mate in het teken zal staan van de (morele) vraag of geweld is toegestaan om de aanpak van de klimaatcrisis af te dwingen.' Ficq zegt '[haar] naam niet te willen verbinden aan een dat over het gebruik van geweld'. Net als Kröger zegt zij 'te allen tijde uitsluitend voor geweldloos en vreedzaam protest' te staan.

Na Kröger en Ficq werd besloten om het programma als geheel af te lasten. Ook de organisator, Progressief Café, zoekt niet de schuld bij zichzelf, maar wijst op een communicatiemisverstand: 'Door de oorspronkelijke tekst in de aankondiging van het programma ontstond de indruk dat wij geweld goedkeuren. Dat was onhandig geformuleerd en daar nemen wij stevig afstand van.'

Pakhuis de Zwijger, daarentegen, steekt wél de hand in eigen boezem: 'Het is onze fout dat wij dit hebben toegelaten en gepubliceerd. Pakhuis de Zwijger staat voor dialoog en we wijzen elke vorm van geweld of oproep tot geweld af. Daarom bieden wij onze excuses aan voor de gang van zaken en hebben wij besloten om deze avond niet door te laten gaan.'

Sommigen houden daarentegen vast aan het de boodschap van het programma, zoals GroenLinks-campagnestrateeg Sybren Kooistra. Ook schrijver Kiza Magendane is een gesprek over de vraag of geweld veroorloofd is een kwestie van 'diverse morele dimensies van het klimaatactivisme bespreken'.