Op 28 augustus werd de aflevering 'Online hufters' uitgezonden van het NPO-programma Zembla. Het thema was online haatreacties aan politici, lhbti'ers, Joden en vrouwen. In de uitzending werd er een aantal van zulke haatreacties getoond. Maar na onderzoek van Blckbx-redacteur David Boerstra blijkt dat deze reacties totaal zijn verdraaid, vertelt hij woensdag bij Blckbx.
In de uitzending gaat Zembla-redacteur Vincent Verweij naar het huis van een vrouw toe. Hij confronteert haar daar met een online bericht dat ze zou hebben verstuurd. Zo zegt hij dat ze 'D66'ers moeten op de brandstapel' zou hebben getweet. Maar dit blijkt onjuist: uit de oorspronkelijke tweet blijkt dat de vrouw zei dat 'D66 op de brandstapel moeten', dus de partij. Omdat het niet om personen gaat, is deze uitlating niet strafbaar.
Maar Zembla heeft geen spijt van de verdraaiing. Als Boerstra na afloop Verweij hiermee telefonisch confronteert, zegt Verweij dat hij naar zijn weten journalistiek zuiver heeft gehandeld. In hetzelfde bericht spreekt de vrouw namelijk van 'machtswellustelingen, en dus gaat het volgens Verweij wel degelijk over de personen zelf. Volgens Verweij hebben journalisten nu eenmaal de behoefte om teksten samen te vatten.
'Vluchtelingen gaan gelyncht worden'
Daarnaast laat Zembla in de uitzending een anonieme tweet zien: 'Er gaan vluchtelingen gelyncht worden. Optyfen die gelukszoekers.'
Maar ook deze tekst blijkt totaal gefabriceerd. Boerstra heeft namelijk de oorspronkelijke reactie toegestuurd gekregen van de anonieme auteur. Hierin zegt de auteur (Mr B) te verwachten dat binnenkort de waarheid uit gaat komen: 'Dat zou me niet verbazen. Of er gaan daders gelyncht worden. Justitie doet niets tegen "asielzoekers" en "vluchtelingen". Beide opties zijn niet okay. Ik ben er voor om ze direct weer de grens over te zetten. Optyfen me die geluszoekers', aldus de oorspronkelijke tweet.
In de oorspronkelijke tweet spreekt de auteur (Mr B) zijn expliciete afkeuring uit voor het eventuele scenario dat mensen voor eigen rechter gaan spelen (dus een lynchpartij). Bovendien gaat het lynchen niet om vluchtelingen, maar om andere mensen. De auteur geeft aan dat hij liever wil dat de vluchtelingen over de grens worden gezet, en niet worden gelyncht. Daarnaast staat het woord 'vluchtelingen' in de oorspronkelijke tweet tussen aanhalingstekens, maar in de Zembla-uitzending is dit weggehaald.
Maar ook ditmaal vindt Zembla-redacteur Vincent Verweij dat hij journalistiek zuiver gehandeld heeft. Dit laat hij weten in een telefonische reactie aan Boerstra. Hier is de Blckbx-redacteur het mee niet eens: "Deze tweets zijn naar eigen inzicht en eigen overtuiging geredigeerd. Deze tweet heeft hij (Mr B, red.) zelf nooit de deur uitgestuurd."
Ontslagen na gefabriceerde tweet
Boerstra heeft experts gebeld over het redigeren van teksten, vertelt hij bij Blckbx. Zijn vraag luidt: hoe ver mag een journalist gaan in het herschrijven van tweets? Als antwoord krijgt Boerstra twee vereisten: de oorspronkelijke uitlatingen mogen niet uit de context worden gerukt, én het moet duidelijk zijn dat de tekst is geredigeerd. Aan beide voorwaarden heeft Zembla zich niet gehouden, concludeert Boerstra.
Bovendien blijken de gevolgen van de verdraaide tweets groot. De auteur, Mr B, zegt tegen Boerstra namelijk dat hij zijn baan is kwijtgeraakt door Zembla. Na de uitzending eind augustus werd hij op het matje geroepen door zijn leidinggevende, en werd hij ontslagen, vertelt hij bij Blckbx.
Boerstra verwacht zeker nog dat dit verhaal "een staartje zal krijgen". "Allereerst heeft Vincent Verweij mij verboden om het telefoongesprek te gebruiken dat ik met hem heb gevoerd," vertelt hij. "Maar wij hebben een afweging gemaakt wat er zwaarder weegt: de privacy van Verweij in dit gesprek, of de gevolgen van deze praktijken. Namelijk dat een jongen zijn baan is kwijtgeraakt, en als dit soort methodes van journalisten doorgang blijven vinden."
NPO in de fout
Het is niet de eerste keer dat nieuwsprogramma's van de NPO in de fout gaan met feiten. In juli kwam Nieuwsuur met een expliciete rectificatie vanwege een misleidend onderzoek naar de online haatreacties aan Sigrid Kaag. Ook bleek NOS desinformatie te verspreiden over vermeend beleid van Giorgia Meloni. Na kritische reacties paste NOS de tekst aan.
Daarnaast verspreidde de NOS dubieuze feiten over de hoge temperaturen in Zuid-Europa. Ook citeerde NOS vorig jaar meermaals FVD-Kamerlid Gideon van Meijeren verkeerd in zijn uitspraken over een 'fluwelen revolutie'. Tot slot blunderde EenVandaag met feiten over de effectiviteit van de grenshekken van Hongaarse premier Viktor Orbán.
