Op 1 september behaalde de rechtse anti-immigratiepartij AfD een klinkende overwinning  in de Duitse deelstaat Thüringen. Nu moeten de partijen een nieuwe regering vormen, en de kans is groot dat AfD een gooi kan doen naar bestuurdersposities. Maar nu waarschuwt het Jacques Delors Centrum dat dit grote financiële gevolgen kan hebben. Als er namelijk een AfD-regering komt in Thüringen, kan Brussel besluiten om flink te gaan snoeien in de subsidies aan de Duitse deelstaat, bedoeld voor de periode 2021 tot 2027.

In het desbetreffende rapport van het Jacques Delors Centrum waarschuwt voormalig EU-adviseur Luise Quaritsch voor de groei van rechts-populistische en extreme partijen in Europa, iets wat niet zou stroken met de Europese fundamentele waarden. Ze noemt hierbij specifiek Hongarije, Polen en Slowakije als voorbeeld. In Hongarije en Polen heeft de EU al gebruikgemaakt van het zogenaamde “rechtsstaat”-instrument om fondsen te bevriezen. Ook Slowakije dreigt sancties te krijgen vanwege de politieke koers van het land.

Impact op Thüringen?
Quaritsch betoogt dat dit mechanisme niet alleen geschikt is voor landen, maar ook voor deelstaten binnen lidstaten. Volgens haar kan de EU vrijwel alle instrumenten gebruiken om een regionale overheid aan te pakken die niet voldoet aan de Europese wetgeving of fundamentele rechten schendt.

Als de EU zou besluiten de 1,5 miljard euro aan structurele fondsen te bevriezen, zou dat een aanzienlijke impact hebben op de economische ontwikkeling van Thüringen. Deze Europese middelen maken ongeveer 15 procent uit van de structurele fondsen van de deelstaat, die van cruciaal belang zijn voor de regionale ontwikkeling.

Het bevriezen van fondsen zou in theorie politieke druk kunnen uitoefenen op een AfD-regering. Toch wijst Quaritsch erop dat een dergelijk besluit zorgvuldig genomen moet worden. Ze noemt het gebruik van EU-verdragsartikelen 258 en 260, waarmee een regionale regering kan worden gestraft als deze Europese wetgeving niet naleeft of fundamentele rechten schendt. Dit proces kan echter jaren duren, daarom pleit ze voor het gebruik van een sneller mechanisme, zoals het “conditionaliteitsmechanisme,” dat eerder werd toegepast tegen Hongarije en Polen.

Een mogelijke sanctie kan echter ook averechts werken, luidt een andere analyse. Thüringen is een oost-Duitse deelstaat waar de EU vaak met scepsis wordt bekeken, en kiezers zouden verontwaardigd kunnen reageren op wat zij mogelijk als inmenging van buitenaf zien. Dit geldt niet alleen voor AfD-stemmers, maar ook voor kiezers van de CDU. Bovendien is Duitsland als geheel een netto-bijdrager aan de EU, wat betekent dat de afhankelijkheid van Europese subsidies in deelstaten als Thüringen minder groot is dan in sommige andere regio’s in Oost-Europa.