Die technische briefing maakte de verwarring alleen maar groter. EU-ambtenaren wilden alleen vragen beantwoorden over ‘Hoofdstuk 1’ van de begroting, terwijl dat minder dan de helft van het totaalbedrag betreft. Kortom, de Commissie weigerde uitleg te geven over de besteding van het merendeel van het EU-geld.

Grootste begroting ooit
Het nieuwe EU-budget van bijna 2.000 miljard euro is een voorstel van de Europese Commissie en nog allesbehalve definitief. Het is de eerste aanzet in een lang onderhandelingstraject, waarbij alle 27 lidstaten unaniem moeten instemmen voordat het van kracht wordt. De voorgestelde begroting ligt ruim 700 miljard euro hoger dan het huidige budget van circa 1.300 miljard euro.

Zelfs als er in de onderhandelingen flink wordt geschrapt, blijft het totaal naar verwachting boven de 1.700 miljard euro. In absolute cijfers is het daarmee de grootste EU-begroting ooit. Critici waarschuwen dat zo’n omvangrijk budget kan leiden tot verdere machtsconcentratie in Brussel. Toch is het effect relatief bescheiden als je kijkt naar het aandeel van het bruto nationaal inkomen (BNI). Dat stijgt van 1,13 naar 1,26 procent. 

Minder voor boeren, meer voor Brussel
Onderdeel van de nieuwe begroting is een forse hervorming van het landbouwbeleid. De traditionele landbouwsubsidies (GLB) worden samengevoegd met andere fondsen tot één pot: de ‘Nationale en Regionale Partnerschapsplannen’. In totaal is daarvoor 865 miljard euro gereserveerd, waarvan minimaal 300 miljard euro naar landbouw moet gaan.

Dat is een forse daling ten opzichte van het vorige GLB-budget van 386,6 miljard euro. Volgens boerenorganisaties en verschillende lidstaten is dit een klap in het gezicht van boerengezinnen. Ook de voorwaarden worden zwaarder: subsidies worden gekoppeld aan hervormingen en ‘rechtsstatelijkheid’.

BBB: ‘Onaanvaardbaar voorstel’
BBB-Europarlementariër Sander Smit noemt het voorstel van de Commissie ‘een onvoldoende’. In een reactie laat hij geen spaan heel van het plan. ‘Voedselzekerheid, maakindustrie, technologische innovatie en het MKB zijn de onmisbare voorwaarden voor geopolitieke weerbaarheid, sociaaleconomische samenhang en economische concurrentiekracht van de EU en regio’s’, schrijft Smit. ‘Boeren, tuinders en vissers vormen de ruggengraat van onze voedselzekerheid én van plattelands- en kustgemeenschappen. Zij verdienen blijvende steun zonder onrealistische groene bureaucratische voorwaarden.’

BBB verzet zich bovendien tegen de voorgestelde verhoging van het budget en de invoering van nieuwe EU-belastingen, onder meer op tabak en grote bedrijven. ‘Nieuwe “eigen middelen” wijst BBB af. Op een moment waarbij onze concurrentiekracht onder druk staat, zijn nieuwe EU-belastingen voor burgers en bedrijven het laatste wat we nodig hebben.’

Coronafonds en centralisatie onder vuur
Een belangrijk kritiekpunt op de nieuwe EU-begroting is de terugbetaling van het coronaherstelfonds van 650 miljard euro, dat met gezamenlijke Europese schulden werd gefinancierd. Vanaf 2028 moeten rente en aflossing worden betaald. Volgens BBB had het fonds ‘er in deze vorm nooit mogen komen en moet zo snel mogelijk worden afgebouwd’. De partij vindt dat vooral landen die ‘royaal profiteerden van het helikoptergeld’ moeten opdraaien voor de kosten.

Tegelijkertijd wil de Commissie het hele EU-budget ‘versimpelen’ door het aantal financieringsprogramma’s terug te brengen van vijftig naar drie hoofdfondsen: de ‘Nationale en Regionale Partnerschapsplannen’, het ‘Concurrentiefonds’ en het ‘Global Europe Fonds’. In de praktijk leidt dit volgens critici juist tot meer onduidelijkheid. Fondsen voor landbouw, klimaat en regio’s verdwijnen in bredere potjes, waardoor het zicht op de besteding vervaagt. Nationale regeringen krijgen meer controle over het geld, wat kan leiden tot politieke willekeur en nog meer macht in Brussel.

Meer geld voor defensie, digitalisering en Oekraïne
De Europese Commissie wil daarnaast fors meer geld uittrekken voor defensie, digitalisering en de wederopbouw van Oekraïne. Voor defensie en ruimtevaart is minimaal 131 miljard euro gereserveerd, vijf keer zoveel als nu. Ook voor digitale technologieën is het budget vervijfvoudigd tot bijna 55 miljard euro. Voor Oekraïne komt er een apart ‘Oekraïne-reservefonds’ van 100 miljard euro, dat moet bijdragen aan wederopbouw en toetreding tot de EU. Daarnaast is er een nieuw leenprogramma van 150 miljard  euro(‘Catalyst Europe’) bedoeld om investeringen in strategische sectoren te stimuleren.

Nog veel werk aan de winkel
BBB vindt dat het voorstel van de Commissie tekortschiet op meerdere vlakken. ‘Er is wat BBB betreft nog veel werk te verzetten om te komen tot een betere EU-meerjarenbegroting die haalbaar, betaalbaar en uitvoerbaar is’, aldus Sander Smit. De partij pleit voor een begroting die eerlijk is, boeren ondersteunt, geen nieuwe lasten oplegt aan burgers en ondernemers, en de EU minder bureaucratisch maakt.