Het gaat om de zogenoemde NZYQ-groep: 354 migranten die jarenlang in Australische detentiecentra vastzaten. Zij hadden hun straf uitgezeten, maar kwamen niet vrij. Na een uitspraak van het Hooggerechtshof in 2023 – onbepaalde opsluiting is verboden – moest de regering een uitweg zoeken. Die vond ze in Nauru.

Of de migranten daar mogen blijven is onduidelijk. Nauru kan besluiten hen zelf weer uit te zetten. Waarheen, dat weet niemand. Premier Albanese wil voorlopig geen details geven.

Miljoenen voor Nauru
De deal werd vorige week ondertekend door minister van Binnenlandse Zaken Tony Burke en Nauru-president David Adeang. Voor Nauru betekent het een enorme som geld. Australië betaalt 230 miljoen euro startgeld en jaarlijks nog eens 39 miljoen. Het contract loopt dertig jaar. In totaal kan de rekening oplopen tot 1,4 miljard euro.

Voor de eilandstaat met 12.000 inwoners is dit een gouden kans. Nauru is na Vaticaanstad en Monaco het kleinste land ter wereld. Door decennia fosfaatwinning is het land kaal en dor. Er is nauwelijks landbouw, werkloosheid is hoog en bijna alles moet worden ingevoerd. 

Kritiek op mensenrechten
Volgens Australië-correspondent Meike Wijers is de deal “zeer omstreden, zeker omdat er nog weinig details bekend zijn. Het is een dure afspraak voor een vooralsnog kleine groep veroordeelde criminelen die hun straf hebben uitgezeten.”

Mensenrechtenorganisaties vrezen dat dit slechts het begin is. Later zouden ook asielzoekers die Australië per boot proberen te bereiken, naar Nauru kunnen worden gestuurd. “Het snoeiharde beleid waarbij asielzoekers worden afgescheept, krijgt al jaren veel kritiek, ook van de VN,” zegt Wijers.

De Australische regering wijst verantwoordelijkheid voor de opvang af. Migranten vallen volgens haar onder de wetten van Nauru. De Verenigde Naties bestrijden dat en stellen dat Australië hoe dan ook verantwoordelijk blijft.

Een oude praktijk in nieuw jasje
Het beleid is niet nieuw. Sinds 2013 hanteert Australië de zogenoemde ‘Pacifische oplossing’. Bootvluchtelingen werden toen massaal naar opvangkampen op Nauru en Manus (Papoea-Nieuw-Guinea) gestuurd. De omstandigheden daar waren berucht: rapporten meldden verwaarlozing, geweld en misbruik.

Begin dit jaar kreeg Australië opnieuw een tik op de vingers van de VN. Het uitbesteden van opvang ontslaat een land niet van zijn verantwoordelijkheden, aldus de internationale toezichthouder.

Kleinere oppositiepartijen en ngo’s uiten daarom felle kritiek. Zij waarschuwen dat de wet het recht op een eerlijk proces aantast. Migranten zouden geen beroep meer kunnen aantekenen tegen hun uitzetting. Dat betekent dat hun lot grotendeels in handen ligt van politici en buitenlandse afspraken.