Geheim gesprek over Omtzigt: Verkenners zagen Kamerlid vanaf begin als probleem en risico
Pieter Omtzigt werd door de verkenners van de kabinetsformatie in 2021 als een probleem en een risico gezien. Annemarie Jorritsma (VVD) en Kasja Ollongren (D66) zagen Omtzigt, destijds nog Kamerlid voor het CDA, als een risico voor de stabiliteit van een toekomstige coalitie, zo stelden ze in een geheim gesprek met de Kamervoorzitter. De positie van Omtzigt stond, in tegenstelling tot wat eerder beweerd werd, vanaf het begin op de agenda. Dat is de conclusie van een uitgebreide reconstructie van het tv-programma Nieuwsuur, dat openbare en vertrouwelijke documenten inzag.
Het belangrijkste nieuws uit de reconstructie is dat de positie van Omtzigt al vanaf het begin van de formatie op de agenda stond. Zijn naam is niet toevallig een keer voorbij gekomen of slechts een keer besproken, zoals premier Rutte én de verkenners lang beweerden. Omtzigt werd veelvuldig besproken en vanaf het begin al als een groot risico en een probleem gezien door de verkenners. Ze voerden er zelfs een tot nog toe geheim gehouden gesprek over met Kamervoorzitter Khadija Arib.
Omtzigt werd in maart 2021 het middelpunt van een grote politieke en maatschappelijke rel nadat Ollongren werd gefotografeerd met aantekeningen waarop stond ‘positie Omtzigt, functie Elders’. Het zorgde voor grote consternatie in politiek Den Haag en heel Nederland. Premier Mark Rutte ontkende in eerste instantie dat er over Omtzigt was gesproken tijdens de onderhandelingen. Later bleek dat hij gelogen had, waardoor zijn positie zwaar onder druk kwam te staan. Zoals vaker het geval, overleefde Rutte nipt.
Uit de reconstructie van Nieuwsuur komt naar voren dat de informateurs helemaal aan het begin van het proces al een gesprek voerden met Khadija Arib, destijds voorzitter van de Tweede Kamer. Daarin zouden ze gezegd hebben dat CDA waarschijnlijk deel zou gaan nemen aan het kabinet, maar dat Omtzigt een probleem was en een risico vormde. De conclusie van Jorritsma en Ollongren was helder: de positie van Omtzigt binnen het CDA was onhoudbaar.
Het is opvallend dat ze al zo snel Omtzigt als een probleem voor een eventueel toekomstig kabinet zagen. In het gesprek met Arib vroegen de verkenners om meer tijd. Ze wilden namelijk eerst weten of Omtzigt tijdens de verkiezingen meer stemmen had behaald dan de leider van zijn partij, Wopke Hoekstra. Met name Jorritsma zette Omtzigt in het gesprek met de Kamervoorzitter weg als een probleem. Arib weigerde de verkenners overigens meer tijd te geven. Zij vond het ongepast om al in het begin van de formatie over personen te spreken.
De verkenners hebben al die tijd gezwegen over het gesprek met Arib. Het is niet opgenomen in het eindverslag dat ze maakten naar aanleiding van de kabinetsformatie. Bovendien verzwegen ze deze belangrijke informatie ook tijdens het inmiddels beruchte debat over dit onderwerp. Nieuwsuur vroeg Jorritsma en Ollongren om een reactie, maar beiden willen niet reageren.
Omtzigt zegt in een reactie dat het altijd al “overduidelijk” was dat er veel over hem als persoon is gesproken, ook al hebben de verkenners dat publiekelijk en tegen hem persoonlijk ontkend. “Het raakt de kern van de Nederlandse politiek: het gaat over mensen en machtspelletjes en niet over het oplossen van de grote en lastige vraagstukken.”
Dat er zoveel weerstand was tegen Omtzigt en hij gezien werd als een probleem en een risico heeft vooral te maken met het vallen van het kabinet enkele maanden eerder. Twee maanden voor de verkiezingen viel Kabinet Rutte III vanwege de toeslagenaffaire. Omtzigt speelde een grote rol in het aan het licht brengen van deze affaire, waarbij duizenden Nederlanders onterecht als fraudeur werden gezien en daardoor veel geld voor kinderopvang terug moesten betalen.
Daarbij ging de overheid zelfs zo ver dat kinderen van slachtoffers uit huis werden geplaatst. In de periode van 2015 tot en met 2022 zijn er volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek ruim 2000 kinderen om die reden uit huis geplaatst. Omtzigt beet zich samen met Renske Leijten (SP) en Farid Azarkan (DENK) vast in het dossier waardoor de onderste steen boven kwam. Omtzigt werd daardoor als een luis in de pels gezien en dat werd maanden later bij de kabinetsformatie dus uitgebreid besproken.
