Het zogeheten grids package, dat de Europese Commissie eind 2025 presenteerde, moet het Europese elektriciteitsnet flink uitbreiden. Het doel is om duurzame stroom makkelijker door Europa te transporteren, bijvoorbeeld van windparken op de Noordzee of zonneparken in Zuid-Europa naar industrie en huishoudens elders op het continent.

Een gevoelig onderdeel van het voorstel is de financiering. De Commissie wil een deel van de opbrengsten uit nationale stroomnetten samenbrengen in een Europese pot. Het gaat om zogenoemde congestie-inkomsten: geld dat netbeheerders verdienen aan prijsverschillen tussen landen bij grensoverschrijdende stroomhandel. Dat geld wordt nu meestal gebruikt om knelpunten in het eigen net op te lossen.

Volgens het EU-plan zouden landen verplicht worden een aanzienlijk deel van ongebruikte inkomsten af te dragen voor Europese projecten. Daarmee zouden landen met goed ontwikkelde netten indirect meebetalen aan infrastructuur in landen die achterlopen, meldt Politico.

Weerstand van landen met sterke netten
Vooral grote stroomexporteurs zien dat niet zitten. Zweden en Frankrijk hebben zich al openlijk tegen het voorstel gekeerd. Zij vrezen dat nationale investeringsplannen onder druk komen te staan en dat Brussel te veel zeggenschap krijgt over geld dat binnen de landsgrenzen is verdiend.

De Zweedse staatssecretaris voor Energie, Maja Lundbäck, verwoordde het bezwaar scherp. Volgens haar komt het erop neer dat een deel van de nationale inkomsten wordt weggehaald om problemen in andere landen op te lossen, terwijl Zweden zelf ook kampt met netcongestie en hoge prijzen in delen van het land. Zij benadrukte dat het om geld van Zweedse huishoudens en bedrijven gaat, meldt Samnytt.

Zweden is de grootste elektriciteitsexporteur van de EU. De opbrengsten uit waterkracht en windenergie worden daar al jaren gebruikt om het eigen net in balans te houden, met name tussen het noorden en het dichtbevolkte zuiden. Volgens cijfers van netbeheerder Svenska kraftnät ging het in 2025 om miljarden aan inkomsten, waarvan een groot deel al is gereserveerd voor toekomstige investeringen.

Ook Frankrijk, met zijn grote nucleaire sector, is kritisch. Franse vertegenwoordigers vrezen dat de Europese Commissie te veel invloed krijgt op de besteding van nationale middelen. Een voormalig Franse topambtenaar noemde de presentatie van het voorstel “katastrofaal” en sprak van een ernstige misrekening van Brussel.

Ook voor Nederland grote gevolgen
Hoewel Nederland in de Europese discussie minder zichtbaar is dan Zweden en Frankrijk, kan het plan ook hier grote financiële gevolgen hebben. Nederland heeft een sterk verbonden elektriciteitsnet en speelt een belangrijke rol in de Europese stroomhandel, onder meer via verbindingen met Duitsland, België, Noorwegen en het Verenigd Koninkrijk.

Als congestie-inkomsten deels Europees worden herverdeeld, betekent dat minder geld voor investeringen in het Nederlandse net. Juist daar staan miljardenprojecten gepland, onder meer voor de aansluiting van windparken op zee en het verzwaren van het net voor elektrificatie van industrie en woningen.

De vrees bestaat dat Nederland straks moet meebetalen aan netten in andere landen, terwijl de eigen netbeheerder al waarschuwt voor vertragingen, wachttijden en stijgende kosten voor huishoudens en bedrijven.

Niet alleen grote landen kritisch
Het verzet beperkt zich niet tot de grootste stroomexporteurs. Ook Oostenrijk, dat veel elektriciteit doorvoert tussen buurlanden, heeft bedenkingen. De Oostenrijkse regering wijst erop dat de inkomsten uit doorvoer nu worden gebruikt om binnenlandse knelpunten aan te pakken. Het EU-voorstel zou die mogelijkheid beperken.

Daarmee raakt het plan aan een breder spanningsveld binnen de Unie: hoeveel macht en financiële controle lidstaten willen afstaan aan Brussel, en waar de grens ligt tussen Europese samenwerking en nationale autonomie.

Brussel zoekt compromis, maar verdeeldheid blijft
De Europese Commissie en Cyprus, dat momenteel de onderhandelingen coördineert, proberen het voorstel aan te passen om kritische landen gerust te stellen. Zo is gesuggereerd dat lidstaten het geld formeel zelf blijven beheren. Volgens ingewijden heeft dat de bezwaren van Zweden en Frankrijk tot nu toe niet weggenomen.

De Commissie stelt dat extra Europese financiering onmisbaar is om het elektriciteitsnet toekomstbestendig te maken en grootschalige stroomuitwisseling mogelijk te houden. Zonder nieuwe verbindingen dreigen volgens Brussel hogere prijzen en vertraging van de energietransitie.