Utrecht vangt al sinds 2001 illegalen op. Dat zijn mensen zonder geldige verblijfspapieren. De stad heeft ongeveer 240 opvangplekken voor deze groep. Zij wonen meestal in gewone woningen verspreid over de stad.

Juridische hulp na afwijzing
Niet iedere illegaal krijgt opvang van de gemeente. Volgens gemeenteambtenaar Jan Braat is de opvang bedoeld voor drie groepen. Het gaat om mensen die alsnog kans maken op een verblijfsvergunning, mensen die willen meewerken aan terugkeer en mensen met een medische of humanitaire situatie.

In 2025 vroegen 402 personen in Utrecht om onderdak. Daarvan voldeden 160 mensen volgens de gemeente aan de voorwaarden. Een deel van hen kreeg niet meteen een plek, maar kwam op een wachtlijst. Veel anderen werden afgewezen omdat zij recht hadden op opvang in een azc of al een procedure hadden lopen in een ander EU-land.

Volgens Braat lopen asielzaken vaak vast door ontbrekende documenten. Mensen kunnen soms hun identiteit of nationaliteit niet aantonen. Met juridische steun lukt dat volgens hem later alsnog geregeld. Dan kan de IND opnieuw naar een zaak kijken.

Veel nieuwe kansen op verblijf
Braat zegt ook dat sommige vluchtelingen tijdens hun eerste procedure niet hun hele verhaal vertellen. 'Mensen uit landen als Eritrea zijn vaak gewend om uit angst te zwijgen. De autoriteiten in eigen land zijn corrupt. Het kost tijd en vertrouwen voordat zij over hun ervaringen kunnen praten.'

De gemeente helpt ook bij een herhaalde asielaanvraag als de persoonlijke situatie verandert. Datzelfde geldt als de situatie in het land van herkomst verandert. Volgens Braat gebeurt dit alleen als zo’n aanvraag kansrijk is. In 2025 kreeg 87 procent van de mensen in de Utrechtse opvang die zo’n aanvraag deed alsnog een asielvergunning.

Rechts kritisch op kosten en koers
De Utrechtse aanpak is ruimer dan die van Rotterdam. Tussen april 2019 en eind 2024 ving Utrecht 615 illegalen op. Rotterdam bood in dezelfde periode onderdak aan 313 mensen. Volgens Utrecht komt dat verschil door politieke keuzes.

In de gemeenteraad klinkt vooral van rechts kritiek. JA21 vindt dat gemeenten geen langdurige opvang voor illegalen moeten organiseren. Fractievoorzitter Mika Raterman wijst op de kosten van ongeveer 4 miljoen euro. 'Utrecht heeft een groot hart, maar een stad kan alleen gastvrij blijven als haar kerntaken, wonen, zorg, onderwijs en veiligheid, op orde zijn. Die rek is eruit.'

Ook UtrechtNu! is kritisch. Die partij wil dat opvang zeer sober is en vooral gericht blijft op terugkeer. D66 en GroenLinks-PvdA willen juist doorgaan met opvang. D66 spreekt van een 'humaan asielbeleid' en zegt: 'Opvang heeft daarom altijd de voorkeur.' GroenLinks-PvdA laat via Leon Boelens weten: 'Deze mensen laten we nooit in de kou staan.'