Donderdag kondigde D66-leider Sigrid Kaag na zes jaar haar vertrek aan uit de Nederlandse politiek. Naar eigen zeggen ontvangt ze te veel bedreigingen en wil ze dit haar gezin niet meer aandoen. Ook stelt Kaag dat ze veel haatreacties ontvangt omdat ze een vrouw is.
Naar aanleiding hiervan nam NPO-nieuwsprogramma Nieuwsuur de reacties onder de loep. Zo'n duizend Twitter-reacties op haar vertrek werden geanalyseerd, direct aan haar gericht. Hieruit trok Nieuwsuur een opmerkelijke conclusie. "Verreweg de meeste berichten gaan over haar vrouw-zijn en diskwalificeren haar op die manier," zei presentator Jeroen Wollaars donderdagavond in de uitzending. "Ook gaan er veel reacties over haar gezin en man, en is racistisch van toon."
Daarnaast ging het in "veel berichten" over "bij complotdenkers gebruikte termen" zoals "WEF", "tribunalen" en "landverrader", aldus Nieuwsuur. Het NPO-programma maakte van alle haarreacties een woordweb.
Kritische analyse
Twitteraar Martin Arend keek kritisch naar de uitzending. Hij besloot de proef op de som te nemen en analyseerde zelf 2.600 reacties. Hierin kwam een heel andere conclusie naar voren dan bij Nieuwsuur. In Arends analyse gingen slechts 2,3 procent van de reacties over Kaags vrouw-zijn.
Daarnaast gingen slechts twee reacties over Kaags echtgenoot: 'terrorist' en 'Palestijn'. Het woord 'terroristenliefje', dat Nieuwsuur expliciet noemde, kwam überhaupt niet voor in de reacties, aldus Arend. Ook 'moslimterrorist' werd nul keer gebruikt.
Arends analyse staat haaks op de analyse van Nieuwsuur, dat spreekt van "verreweg de meeste berichten" over Kaags vrouw-zijn en "veel reacties" over Kaags echtgenoot. Daarnaast stelt Arend dat de woordweb van Nieuwsuur misleidend is. Woorden die groot staan afgedrukt, zoals WEF/World Economic Forum, Schwab of NSB/fascist, komen in feite respectievelijke slechts zestien, drie en twee keer voor. Dit is slecht 1,7 procent van het totaal.
Arend stelt: 'Reacties op haar vrouw-zijn zijn in het overgrote deel juist positief, en verwaarloosbaar negatief (2,3 procent). Reacties op haar gezin waren er vrijwel niet (0 procent). Reacties in de complot-hoek betrof 1,7 procent.'
Toelichting
Even later kwam Nieuwsuur met een extra uitleg over het eigen nieuwsitem. Het NPO-programma legt uit hoe ze de reacties hebben geanalyseerd, maar noemt concrete cijfers of getallen. Wel erkent Nieuwsuur dat het 'geen academisch onderzoek betrof' en dat de woordweb 'niet op basis van data' is gemaakt, maar 'op basis van leesbaarheid'. Aan dit laatste wordt toegevoegd: 'Achteraf gezien was de keuze voor deze vorm niet de juiste.'
Overigens vermeldde Nieuwsuur wel al vanaf het begin dat Kaag ook veel positieve reacties heeft ontvangen. In totaal was 42 procent van de geanalyseerde duizend reacties positief; 58 procent was negatief.
Woedende reacties
Al snel stromen de verontwaardigde reacties binnen. Zo reageert politicus Femke Marije Wiersma, de nummer twee van BBB: 'De publieke omroep hoort feitelijk nieuws te brengen. Absurd dat ze dit doen.' En columnist Jan Dijkgraaf schrijft: 'Nieuwsuur is donderdag afgegaan als een gieter. Van onze belastingcenten.'
PVV-leider Geert Wilders schrijft: 'Nepnieuws dus! Gaat de NPO-ombudsman die zo actief was bij Ongehoord Nederland nu ook snoeihard oordelen over Nieuwsuur, of wordt het met de corrupte mantel der liefde bedekt?'
