Aanleiding voor de nieuwe richtlijnen is het arrest van het Hooggerechtshof in april, waarin werd vastgesteld dat “geslacht” in juridische zin verwijst naar biologische sekse en niet tot een zelfverklaarde genderidentiteit. Die uitspraak geldt nu als uitgangspunt bij het beoordelen wie toegang mag krijgen tot ruimtes die enkel voor vrouwen bestemd zijn, zoals kleedkamers, slaapzalen of opvangcentra voor slachtoffers van geweld.

Volgens de EHRC mogen instellingen om een geboortecertificaat vragen “als dat noodzakelijk en proportioneel is en op een respectvolle manier gebeurt”. Wel waarschuwt de commissie dat het vragen naar iemands geboortegeslacht juridisch gevoelig ligt en in sommige gevallen tot discriminatieclaims kan leiden.

Alleen vrouwen betekent ook: geen transvrouwen
De richtlijn stelt expliciet dat een ruimte alleen voor één geslacht mag worden aangeduid, als transpersonen worden uitgesloten. Als transvrouwen – ongeacht een eventuele juridische geslachtsverandering – worden toegelaten, mag het dus niet meer gaan om een vrouwenruimte in strikte zin.

Bij het beoordelen of zo’n uitsluiting gerechtvaardigd is, moeten organisaties rekening houden met verschillende factoren. Gaat het bijvoorbeeld om ruimtes waar vrouwen zich uitkleden? Is de dienst bedoeld om vrouwen te beschermen tegen mannelijk geweld? En: kan de aanwezigheid van een transpersoon mogelijk “alarm of distress” veroorzaken bij vrouwen?

De EHRC onderstreept dat uitsluiting ook mag plaatsvinden wanneer een transpersoon “bewust onjuiste informatie geeft over het geboortegeslacht”. Dienstverleners mogen daarvoor regels opstellen. “Een dienstverlener mag de regel hanteren dat als iemand gevraagd wordt naar diens geboortegeslacht en daar aantoonbaar onjuist op antwoordt, dit reden is voor uitsluiting van de dienst,” aldus het adviesorgaan.

Reacties op het besluit
De richtlijnen worden breed besproken in de Britse media. Volgens Barones Falkner, voorzitter van de EHRC, is er al geruime tijd behoefte aan duidelijke instructies. “Waar diensten op een single-sex basis worden aangeboden, moet dat op een manier die wettelijk klopt, ieders rechten beschermt en respectvol is,” stelt zij. “Het is cruciaal dat dienstverleners weten wat de wet van hen verlangt, en dat gebruikers erop kunnen vertrouwen dat die wet wordt nageleefd.”

Ook vrouwenrechtenorganisaties reageren positief. Maya Forstater van de stichting Sex Matters noemt het document “helder, feitelijk en in lijn met het arrest van het Hooggerechtshof”. Volgens haar kunnen instellingen die hun beleid nog niet hebben aangepast aan de nieuwe realiteit “nu niet langer smoesjes gebruiken”.

De richtlijn heeft ook gevolgen voor de sportwereld. Transpersonen mogen voortaan worden uitgesloten van sportcompetities die alleen toegankelijk zijn voor een bepaald biologisch geslacht – “als dat nodig is voor veiligheid of eerlijke competitie”. Daarmee lijkt de EHRC een duidelijk signaal af te geven aan sportbonden en clubs om strikter te gaan toezien op geslachtscategorieën.