De enquêtecommissie moet onder andere kijken naar de ingrepen in de grondrechten, schoolsluitingen, vaccinatiebeleid en de aanschaf van mondkapjes. Tot medio 2027 werkt de commissie aan een eindrapport. Maar: politieke gevolgen zijn niet aan dit type commissie verbonden. Anders dan bij een onderzoekscommissie mogen er bijvoorbeeld geen getuigen worden opgeroepen of documenten worden afgedwongen.

Toch stemden de meeste fracties vóór het instellen van de commissie. De CDU/CSU, SPD, Groenen en Die Linke schaarden zich gezamenlijk achter het voorstel. De AfD daarentegen onthield zich van stemming of stemde tegen. De partij wilde verder gaan en had zelf een parlementaire onderzoekscommissie aangevraagd.

AfD wil onderzoek met tanden
De AfD wilde dat een onderzoekscommissie specifiek zou kijken naar mogelijke fouten van autoriteiten, de rol van voormalig minister van Volksgezondheid Jens Spahn (CDU) en mogelijke politieke druk op het Robert Koch-Instituut (dat is het Duitse RIVM). Die aanvraag werd echter unaniem afgewezen door de andere partijen. Ook Groenen en Die Linke, die zich eerder publiekelijk uitspraken voor een diepgravend onderzoek naar mondkapjesschandalen, stemden tegen het voorstel van de AfD.

AfD-gezondheidsspecialist Martin Sichert reageerde fel. “Groenen en Linke roepen nu luid om een onderzoekscommissie over de mondkapjesdeals,” zei hij tegen Junge Freiheit. “Nu blijkt dat hun woorden niets waard zijn.” Volgens Sichert willen de partijen vooral de zogenaamde “antidemocratische brandmuur” tegen de AfD in stand houden, ook als dat echte opheldering in de weg staat. 

Beperkte slagkracht
Sichert stelt dat een gewone enquêtecommissie ongeschikt is voor een zaak van deze omvang. “Het gaat om de zwaarste inperkingen van grondrechten, vriendjespolitiek en corruptie in een ongekend niveau,” aldus de AfD’er. Volgens hem is het “van het grootste belang” dat er een onderzoekscommissie komt, juist vanwege de ernst van het overheidsoptreden tijdens corona. Hij verwijst naar het zogenoemde Sudhof-rapport dat onlangs verscheen en volgens hem de noodzaak van diepgravend onderzoek nogmaals onderstreept.

Voor een parlementaire onderzoekscommissie is steun nodig van ten minste een kwart van de parlementsleden. Door de politieke cordonvorming rond de AfD is die steun alleen te behalen met hulp van de CDU/CSU of SPD – en die bleef uit.

Commissiewerk gaat door
Voorlopig blijft het bij de minder vergaande enquêtecommissie. Die zal zich richten op lessen voor toekomstige crisissituaties. Daarmee is het begin van een officiële evaluatie wel een feit, maar de roep om scherpe politieke verantwoordelijkheid blijft voorlopig onbeantwoord.

Een Enquêtekommission is in Duitsland een onderzoeksinstrument dat vooral gericht is op beleidsanalyse. Een parlementaire onderzoekscommissie heeft meer bevoegdheden en kan bijvoorbeeld getuigen onder ede horen en documenten opeisen. De AfD beschouwt de inzet van het lichtere middel als een gemiste kans.